ट्रेंडिंग:

>> माछा पालक किसान र दाना उत्पादक कम्पनी विच अन्तरक्रिया >> अर्थमन्त्री पौडेल हस्तक्षेपकारी बजेटको पक्षमा : रकम कटौती हुने भएपछि धेरैजसो मन्त्रालय असन्तुष्ट >> रमन श्रेष्ठलाई बार अध्यक्ष मिश्रको चुनौती : तपाईँ तयार हो भने सबै वकिलको दलीय सदस्यता खारेज गरौँ >> संविधानको रक्षा गर्न गणतन्त्रवादी दल एक ठाउँमा उभिन सहमत >> पौरस्त्य समाज नेपालको पुनर्गठन >> मुख्यमन्त्री आचार्यद्वारा १० औं मणिमुकुन्द कप पुरुष भलिबल प्रतियोगिताको उद्घाटन >> युवा सम्मेलनमा राष्ट्रिय युवा संघ नेपाल रूपन्देहीले २३ सय ५० युवा काठमाडौ लैजाने  >> आज अमेरिकी डलरको भाउ स्थिर, अन्य मुद्राको अवस्था कस्तो छ ? >> रातमा भुलेर पनि नखानुहोस्, यी तीन चीज, देखिन्छ नकारात्मक असर >> बुटवलको बुद्धनगरमा गोली चल्यो >> तातोमा ‘लोहार दाई’ >> सातवटै वडामा उज्यालो समाजका लागि सार्वजनिक प्रतिबद्धता >> पर्यावरण मैत्री लघुकथा वाचनको एक दिन…… >> श्रीनगर घुमघाम र बिचरणको रोमाञ्चकता >> अराजकता नरोकिए शिक्षा प्रणाली ध्वस्तः मन्त्री तिमल्सिना >> रातीमा मणिमुकुन्द भलिबल >> ‘पैसा चुहिने’ भन्सारमा संसदीय समितिको निरीक्षण >> मध्यरातिसम्म प्रधानमन्त्री र सभामुखसँग शिक्षक महासंघको छलफल >> पानी पार्ने प्रणाली पश्चिमबाट पूर्वतिर सर्दै >> लुम्बिनी कप महिला फुटबलमा आर्मीको विजयी सुरुवात >> रुपन्देहीमा चौथो एमजीके अन्तराष्ट्रिय कराते च्याम्पियनसिप सुरु >> नगरभित्र ट्राफिक व्यवस्थापनमा लचकता अपनाउन ट्राफिक प्रहरीलाई आग्रह >> दाङमा बस दुर्घटना: दुईजनाको मृत्यु >> मणिमुकुन्द भलिवल कप इन्डो नेपाल प्रतियोगिताको तयारी पूरा, उदघाटन खेलमा आयोजक र भारतीय टिम भिड्दै >> देश विकासमा पूर्वाग्रह र मतभेद राख्न आवश्यक छैन : प्रधानमन्त्री >> देवदह र आयोजक वेष्ट्रन विजयी >> गभर्नरमा गुणाकरलाई रोक्न सर्वोच्चमा रिट, आइतबार पेसी >> लुम्बिनीको मासिना बाबा नरेन्द्रपूरी माध्यमिक विद्यालयमा नक्कलको भिडियो लिक >> १०२ ग्राम ब्राउन सुगर सहित दुई युवा पक्राउ >> टिपर र कार ठोक्किँदा दुईजनाको मृत्यु >> अमेरिकाले फालेका कागज पढेर चीनले निकाल्यो नुनबाट आणविक शक्ति >> सेयर बजार १.९४ प्रतिशतले बढ्यो >> कक्षा १२ को परीक्षा सारिएको छैन, भ्रममा नपर्न बोर्डको अनुरोध >> प्रचण्ड पुगे गौतम बुद्धले बाल्यकाल बिताएको तिलौराकोट क्षेत्र >> यमनको बन्दरगाहमा अमेरिकाको भिषण हवाई हमला, ३८ सर्वसाधारणको मृत्यु >> इभि गाडीको चार्जिङ स्टेशनसंगै ‘द डेली ग्राइण्ड क्याफे’ सन्चालनमा  >> क्यान्सर पीडित धवलशमशेर राणा हाजिर जमानीमा रिहा हुने तयारी >> ६ महिनापछि पुनः चलायमान भयो हेटौँडा सिमेन्ट उद्योग >> चेपाङ समुदायका लागि आवास निर्माणका कार्यक्रम ल्याउँछौंः प्रधानमन्त्री >> शिलन्यास बहिष्कार गरेकी रेणु अन्ततः भरतपुर सडकको उदघाटनमा >> दाउन्ने सडकखण्डमा एकतर्फी रूपमा मात्र गाडी चल्न थाले >> लुम्बिनी प्रदेश सरकारले ल्याउने बजेट घाटाविहीन, टुक्रे योजनाको अन्त्यतर्फ सरकार >> सुनको भाउ तोलामा आठ सय रुपैयाँले घट्यो >> सशस्त्रको ब्यारेकमा मध्यरातमा गोली चले पछि… >> राष्ट्र बैंकका निर्देशक गुणाकर भट्टले दिए राजिनामा >> भीमाको उपचारमा अस्तालको लापरवाही ठहर, १५ लाख क्षतिपुर्ति भराउन अदालतको आदेश >> लमही–कोइलावास सडकखण्डमा बस दुर्घटना, २१ जना घाइते >> दाल धेरै भयो वा बाँकी रहयो, उसो भए सजिलो तरिकाले पराठा बनाएर खानुहोस् >> आज राष्ट्रिय टोलीका तीन सदस्य सहित त्रिभुवन आर्मी क्लब मैदानमा उत्रिदै  >> बिराटनगर एमालेमा ओली पक्षधर क्लिन स्विप, ढकाल समुह बिजयी

उत्खननमात्रै गर्ने कि संरक्षण पनि ?

१६ मंसिर २०७९, शुक्रबार
१६ मंसिर २०७९, शुक्रबार

प्राचीन तिलौराकोटस्थित राजा शुद्धोधनको ऐतिहासिक राजप्रासाद दरवार क्षेत्रको उत्खनन वर्षौदेखि भैरहेको छ । उत्खननबाट हजारौं बर्ष पुराना ऐतिहासिक पुरातात्विक सम्पदाहरु भेटिएका छन । ती सम्पदाको सुरक्षितरुपमा संरक्षण गर्ने कुरा महत्वपूर्ण छ । उता बर्षौ उत्खनन भैरहने तर उत्खननको क्रम कहिल्यैपनि नसकिने हुँदा दरबार क्षेत्र खुल्ला संग्रहालय जस्तै भएको छ । उत्खननबाट फेला परेका ऐतिहासिक महत्वका वस्तुहरु त्यसै छाडिँदा ती लोप हुने र हराउने जोखिम त्यसैपनि छँदैछ । लुम्विनी विकास कोषले अहिले त्यहाँको उत्खननको नेतृत्व गरिरहेको छ । कपिलवस्तुमा दर्जनौं त्यस्ता बौद्धिष्ट साईटहरु छन जसको तत्कालको उत्खननले मात्र संभव छैन । ती ऐतिहासिक पुरातात्विक सम्पदाहरुको संरक्षणमा ध्यान दिन अव ढिलो भैसकेको छ । प्रत्येक बर्ष उत्खनन् गर्ने तर त्यसको संरक्षण नगरिकन खुल्लारुपमा छोड्दा त्यहाँका ऐतिहासिक सम्पदाहरु लोप हुने अवस्थामा पुगिसकेको स्थानीयहरुको गुनासो छ । अर्कोतर्फ संरक्षणवीदहरुले समेत कपिलवस्तु खुला संग्रहालयका रुपमा मात्रै रहेको र त्यसको उचित संरक्षणमा ध्यान नगएको गुनासो गरेका छन । लुम्विनी विकास कोषको पहलमा अन्तर्राष्ट्रिय पुरातत्ववीदहरुले उत्खनन र संरक्षणको काम गरिरहेका छन । तर, बर्षौदेखि उत्खनन मात्रै गरिरहने कुराले सार्थक महत्व राख्दैन । स्थानीय वासिन्दाहरु समेत प्रत्येक बर्ष उत्खनन हुन्छ तर उत्खननवाट प्राप्त बुद्धकालीन ऐतिहासिक वस्तुहरुको संरक्षण हुन सकेको छैन भन्दै गुनासो गर्दै आएका छन । उत्खननलाई केवल औपचारिकता मात्र दिने गरिएको छ । उत्खननबाट भगवान गौतमबुद्धले विताएको शैशवकालका २९ वर्ष अन्य कहीं नभएर यहीं तिलौराकोट नै हो भन्ने प्रमाणित त भएको छ तर त्यतिले मात्र अव पुग्ने अवस्था छैन । यसको संरक्षणको सवाल अर्को महत्वपूर्ण पाटो हो । तिलौराकोटमा यसअघि पनि उत्खनन नभएको होइन । प्रत्येक वर्ष हुने उत्खननवाट प्राचीन तिलौराकोट दरवार क्षेत्रमा नयाँ नयाँ ऐतिहासिक वस्तुहरु प्राप्त भैरहेका छन र ती वस्तुहरुले समग्र कपिलवस्तुकै ऐतिहासिक गरिमा अभिवृद्धिमा सघाउ पुराएका छन । ती ऐतिहासिक वस्तुहरुको उत्खननवाट प्राप्त वस्तु र बुद्ध सम्पदाको संरक्षणका लागि ठोस योजना अघि बढाउनु जरुरी छ ।

तिलौराकोट क्षेत्रमा विगत कैयौं वर्षयता भैरहेका उत्खननका गतिविधिले निश्चितरुपमा यस क्षेत्रको पुरातात्विक र पर्यटकीय विकास संभव छ भन्ने पुष्टी भैरहेको छ । खासगरी भगवान बुद्धले विताएको २९ वर्षे बाल्यकाल तिलौराकोट दरवार यही क्षेत्र हो भन्ने विश्वले प्रमाणित गरिसकेको छ । अव कोही कसैले दावी गर्दैमा प्राचीन तिलौराकोटको अस्तित्व हराउन सक्दैन । भारतले नक्कली कपिलवस्तु वनाएको भन्ने भ्रममा विदेशी पर्यटकहरुलाई गुमराहमा पार्ने प्रयास नभएको होइन तर विश्वका वरिष्ठ पुरातत्ववीदहरुले तिलौराकोट नेपालकै कपिलवस्तुमा पर्दछ भन्ने प्रमाणित गरिदिएका छन र भ्रममा कोही पर्नुपर्ने अव कुनै कारण र आवश्यकता पनि छैन । निश्चितरुपमा कपिलवस्तुमा छरिएर रहेका बुद्धकालीन अवशेषहरु लोप हुंदै गएका छन । तिनको खोजीनीति गर्ने कार्य भैरहेको छैन । मात्र तिलौराकोटको उत्खननले मात्रै अव पुग्दैन । कपिलवस्तुको विकास तवमात्र संभव छ जव समग्र बुद्धकालीन ऐतिहासिक कपिलवस्तु क्षेत्रको विकास र उत्खननमा सरकारले ध्यान दिनेछ । तसर्थ अव तिलौराकोटको उत्खननसंगै बुद्धकालीन दर्जनौं ऐतिहासिक सम्पदाहरुको संरक्षणमा पनि ध्यान दिनु जरुरी छ ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

admission