सामग्री खोज्नुहोस्

राजविराज । रातको करिब २ बजेको समय थियो। प्रसव व्यथाले च्यापेपछि ३० वर्षीया बबिताकुमारी पासवान राजविराजस्थित गजेन्द्रनारायण सिंह अस्पताल पुगिन्। अस्पतालको प्रारम्भिक विवरणअनुसार, उनलाई जाँचपछि प्रसूति वार्डको बेड नम्बर २४ मा भर्ना गरिएको थियो। तर, केही घण्टापछि अस्पतालभित्र हुनुपर्ने प्रसूति अस्पतालको मूल गेटबाहिर सडकपेटीमा भयो। बिहान करिब ४ः४५ बजे उनले त्यहीँ शिशुलाई जन्म दिइन्। आमा र नवजात शिशु सालनालसहित सडकमा रहेको दृश्यले अस्पतालको सेवा, संवेदनशीलता र व्यवस्थापनमाथि गम्भीर प्रश्न उठायो।

घटनापछि आमा र शिशुलाई पुनः प्रसूति वार्डमा लगिएको अस्पतालले जनाएको छ। ड्युटीमा रहेका स्वास्थ्यकर्मीले नाल काटेर आवश्यक उपचार तथा स्याहार गरेको अस्पतालको दाबी छ। अस्पतालमै बस्न आग्रह गरिए पनि उनीहरू पुनः बाहिरिएको अस्पतालको प्रारम्भिक विवरणमा उल्लेख छ। तर, प्रसव व्यथाले च्यापेकी महिलालाई अस्पतालको गेटबाहिर पुग्नुपर्ने अवस्था कसरी आयो भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ। अस्पतालका अनुसार, आवश्यक केही परीक्षणका लागि पुरानो स्वास्थ्य रिपोर्ट नभएको भन्दै जाँच गराउन सुझाव दिइएको थियो। त्यसपछि बिरामी र कुरुवा शय्यामा नरही अस्पतालबाट बाहिरिएको भनिएको छ।

अस्पतालको यो विवरणले घटनाको एउटा पाटो देखाउँछ। तर, प्रसूति वार्डमा भर्ना भएकी महिला केही घण्टामै अस्पतालको मूल गेटबाहिर कसरी पुगिन्, त्यसबेला ड्युटीमा रहेका स्वास्थ्यकर्मी कहाँ थिए र आकस्मिक प्रसूति व्यवस्थापनमा अस्पतालको भूमिका के रह्यो भन्ने प्रश्नको जवाफ छानबिनले खोज्नुपर्नेछ।घटनालाई सरकारले गम्भीर रूपमा लिएको स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छतामन्त्री निशा मेहताले प्रतिनिधिसभालाई जानकारी दिएकी छन्। उनका अनुसार घटनाका बेला ड्युटीमा रहेका अस्पतालका कर्मचारीलाई तत्काल कामकाजबाट हटाएर अनुसन्धान अघि बढाइएको छ।

शुक्रबार प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदहरूले उठाएका प्रश्नको जवाफ दिँदै मन्त्री मेहताले घटनाको सत्यतथ्य पत्ता लगाउन नेपाल मेडिकल काउन्सिलका रजिस्ट्रार डा। सुप्रभात श्रेष्ठ र एथिकल कमिटीका डा। अजय शाहसहित पाँच सदस्यीय टोली राजविराज पुगिसकेको बताइन्।छानबिन टोलीमा स्वास्थ्य मन्त्रालयका तर्फबाट स्वास्थ्य सेवा विभागको उपचारात्मक सेवा महाशाखाका प्रमुख डा। पवनजङ्ग रायमाझी पनि सहभागी छन्। जिल्ला प्रशासन कार्यालय सप्तरीले पनि घटनाबारे छुट्टै छानबिन समिति गठन गरेको छ। घटनालगत्तै मन्त्रालयले अस्पताल प्रशासनसँग २४ घण्टे स्पष्टीकरण मागेको थियो। अस्पतालले बुझाएको प्रारम्भिक विवरणमा बिरामीलाई प्रसूति वार्डमा भर्ना गरिएको, पछि उनी अस्पतालबाट बाहिरिएको र गेटबाहिरै प्रसूति भएको उल्लेख छ।

तर, प्रारम्भिक विवरणले मात्र घटनाको सम्पूर्ण सत्य उजागर गर्दैन। अस्पताल प्रशासनको भनाइ र पीडित परिवारको सम्भावित अनुभवबीच कति समानता छ भन्ने विषय पनि महत्वपूर्ण छ। बिरामीले अस्पतालमा कस्तो व्यवहार भोगिन्, उनलाई बाहिर जान कसले अनुमति दियो वा उनी आफैँ बाहिरिइन्, र त्यसबेला स्वास्थ्यकर्मीले कस्तो निगरानी गरे भन्ने प्रश्नको जवाफ आवश्यक छ। मन्त्री मेहताले मातृ तथा नवजात शिशुको जीवनरक्षा र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्नु राज्यको प्राथमिक दायित्व भएको बताएकी छन्। छानबिन प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि दोषी देखिएकामाथि कानुनबमोजिम कारबाही गर्ने उनको प्रतिबद्धता छ।

यस्ता घटना दोहोरिन नदिन मन्त्रालयले अस्पताल प्रशासनलाई सचेत गराएको छ। अस्पताल प्रशासनले पनि भविष्यमा यस्ता कमजोरी नदोहोरिने प्रतिबद्धता जनाएको छ। तर, प्रतिबद्धता मात्र पर्याप्त हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। सरकारी अस्पतालमा उपचारका लागि आउने नागरिकले सेवा पाउने अधिकार राख्छन्। विशेषगरी प्रसूति सेवा आकस्मिक र संवेदनशील हुने भएकाले त्यहाँ ढिलाइ, बेवास्ता वा प्रक्रियागत कमजोरीले आमा र शिशु दुवैको जीवन जोखिममा पार्न सक्छ।

गजेन्द्रनारायण सिंह अस्पतालको गेटबाहिर भएको यो घटना एउटा परिवारको पीडामा सीमित छैन। यसले सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा बिरामीको निगरानी, आकस्मिक सेवा, प्रसूति व्यवस्थापन र स्वास्थ्यकर्मीको जवाफदेहिताबारे बहस सुरु गरेको छ। अब छानबिन समितिको प्रतिवेदनले घटनाको वास्तविक कारण देखाउनेछ। दोष कसको थियो भन्ने मात्र होइन, अस्पतालको प्रणाली कहाँ चुक्यो भन्ने प्रश्नको जवाफ पनि खोजिनुपर्नेछ। किनकि अस्पतालको गेटबाहिर जन्मिएको त्यो शिशु केवल एउटा घटनाको साक्षी होइन, स्वास्थ्य सेवाको पहुँच र जिम्मेवारीमाथि उठेको गम्भीर प्रश्न पनि हो।