सामग्री खोज्नुहोस्

भदौ १६ नेपाली समाजले बिर्सन नहुने एउटा पीडादायी दिन हो । २०६१ साल भदौ १६ गते इराकमा १२ नेपालीको निर्ममतापूर्वक हत्या भएको खबरले सिङ्गो देश स्तब्ध बनेको थियो ।

वैदेशिक रोजगारीका क्रममा इराक पुगेका ती नेपालीको अकाल मृत्युले उनीहरूका परिवारमा मात्र होइन, सिङ्गो मुलुकमा शोक र आक्रोश पैदा गरेको थियो । देशका लागि त्यो एउटा ठुलो मानवीय त्रासदी थियो ।

आफ्ना नागरिक विदेशी भूमिमा मारिँदा राज्य र नागरिक आक्रोशित हुनु स्वाभाविक थियो । तर त्यही आक्रोश नेपालभित्रै हिंसामा परिणत हुनु भदौ १६ को अर्को दुःखद पक्ष बन्यो । इराक घटनाको विरोधमा राजधानीलगायत विभिन्न स्थानमा भएको प्रदर्शनले उग्र रूप लिँदा तोडफोड, आगजनी र आक्रमणका घटना भए ।

म्यानपावर व्यवसायसँग सम्बन्धित संस्था मात्र होइन, मुस्लिम समुदायका धार्मिक तथा सामाजिक संरचनासमेत आक्रमणको निशानामा परे । सञ्चारमाध्यम माथिसमेत आक्रमण भयो ।

विदेशमा नेपाली मारिएको पीडाको जवाफ नेपालमै निर्दोष नागरिकलाई पीडा दिएर दिन सकिँदैनथ्यो । कुनै व्यक्तिको धर्म, समुदाय, पेसा वा पहिचानकै आधारमा उसलाई दोषी ठहर गर्नु न्याय होइन । अझ एउटा समुदायलाई सामूहिक रूपमा अपराधीको व्यवहार गर्नु सामाजिक सद्भावका लागि घातक हुन्छ ।

भदौ १६ को घटनाले यही गम्भीर पाठ सिकाएको छ । त्यो घटनाले राज्यको जिम्मेवारीमाथि पनि प्रश्न उठाएको थियो । वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको सुरक्षा, श्रम अधिकार र गन्तव्य मुलुकमा उत्पन्न जोखिमबारे राज्य कति संवेदनशील छ भन्ने प्रश्न त्यति बेला पनि उठेको थियो । रोजगारीका नाममा नेपाली युवालाई असुरक्षित मुलुकमा पठाउने, जोखिमबारे पर्याप्त जानकारी नदिने र दुर्घटना भएपछि मात्र सक्रिय हुने प्रवृत्तिको अन्त्य हुनुपर्ने आवश्यकता त्यस घटनाले देखाएको थियो ।

आज दुई दशकभन्दा बढी समय बितिसकेको छ । वैदेशिक रोजगारी नेपाली अर्थतन्त्रको महत्त्वपूर्ण आधार बनेको छ । लाखौँ नेपाली रोजगारीका लागि विदेशमा छन् । उनीहरूले पठाउने विप्रेषणले मुलुकको अर्थतन्त्र धानेको छ । तर विदेशमा काम गर्ने नेपालीको सुरक्षा, श्रम अधिकार र सम्मानको प्रश्न अझै उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । त्यसैले भदौ १६ लाई केवल विगतको दुःखद घटना सम्झने दिनका रूपमा मात्र लिनु हुँदैन ।

अर्कोतर्फ, सामाजिक सञ्जाल र सूचनाको तीव्र प्रसारको आजको समयमा असत्य सूचना, उत्तेजक अभिव्यक्ति र सामुदायिक घृणाले क्षणभरमै हिंसाको रूप लिन सक्छ । त्यसैले कुनै पनि दुःखद घटनापछि भावनाभन्दा विवेक, आक्रोशभन्दा संयम र अफवाहभन्दा तथ्यलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ । राज्यले पनि नागरिकको आक्रोशलाई हिंसामा बदलिन नदिन समयमै सूचना प्रवाह, सुरक्षा र कानुनी कारबाही सुनिश्चित गर्नुपर्छ ।

भदौ १६ त्यसैले केवल १२ नेपालीको मृत्यु सम्झने दिन होइन, दुःखलाई हिंसामा बदलिन नदिने प्रण गर्ने दिन पनि हो । विदेशमा नेपाली मारिँदा सम्पूर्ण देश एक भएर पीडा महसुस गर्नुपर्छ, तर त्यो पीडाले देशभित्रै अर्को निर्दोषलाई पीडित बनाउनु हुँदैन । मृतकप्रति सच्चा श्रद्धाञ्जली त्यति बेला मात्र हुनेछ, जब उनीहरूको मृत्युबाट हामीले मानवीयता, सामाजिक सद्भाव र नागरिक सुरक्षाको मूल्य अझ बलियो बनाउने पाठ सिक्नेछौँ ।

यस घटनाको अर्को महत्त्वपूर्ण सन्देश राज्यका लागि पनि छ । नागरिकको सुरक्षा विदेशमा होस् वा स्वदेशमा, राज्यको दायित्वबाट अलग हुन सक्दैन । वैदेशिक रोजगारीलाई केवल विप्रेषणको स्रोतका रूपमा हेरेर पुग्दैन, विदेश जाने प्रत्येक नागरिकको जीवन र श्रमको मूल्य बुझ्नुपर्छ ।

जोखिमयुक्त मुलुकमा श्रमिक पठाउँदा पर्याप्त सूचना, सुरक्षा संयन्त्र र उद्धार तथा क्षतिपूर्तिको प्रभावकारी व्यवस्था हुनुपर्छ । त्यस्तै, देशभित्र कुनै घटनापछि उत्पन्न जनआक्रोशलाई हिंसा र घृणामा परिणत हुन नदिन राजनीतिक नेतृत्व, सुरक्षा निकाय, सञ्चारमाध्यम र नागरिक समाज सबै जिम्मेवार बन्नुपर्छ ।

भदौ १६ को स्मरणले हामीलाई विगतको पीडा मात्र सुनाओस् भन्ने होइन, भविष्यको बाटो पनि देखाओस् । पीडित परिवारले भोगेको दुःखलाई सम्झँदै सुरक्षित वैदेशिक रोजगारीको वातावरण निर्माण गर्ने र समाजमा कुनै पनि बहानामा साम्प्रदायिक घृणा फैलिन नदिने प्रतिबद्धता आवश्यक छ । भदौ १६ को घाउ पुरानो भइसकेको होला, तर त्यसबाट सिक्नुपर्ने पाठ अझै नयाँ छ । त्यो दिन फेरि कहिल्यै नदोहोरियोस् ।