खोज

पृष्ठभूमिः

२०५४ सालमा मुलुकको समसामयिक राजनीतिक अवस्थाबारे जानी नजानी लेखिएको एउटा लेख बोकेर म दैनिक लुम्बिनीमा पुगेँ ।

दैनिक लुम्बिनी त्यसबेला बुटवलको नाम चलेको अर्थात चल्तीको अखबार थियो । त्यहाँ कर्णबहादुर कार्की दाई र दिपक ज्ञवालीसँग परिचय भयो । त्यो लेख मसँग सङ्ग्रह त छैन तर राम्रै लागेर होला, प्रकाशित भयो ।

त्यसबेला दिपक ज्ञवाली भर्खर दैनिक लुम्बिनीमा जोडिएको अवस्था थियो जस्तो सम्झना हुन्छ मलाई । यो बामपन्थी, खासगरी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) मसाल समर्थक अखबार थियो ।

दलगत रूपमा समाज निकै बाँडिएको तत्कालिन समयमा प्रजातन्त्रबादी एवं नेपाली काङ्ग्रेस समर्थक व्यक्ति मेरो लेख दैनिक लुम्बिनीमा प्रकाशित हुनु आश्चर्यको कुरा थियो ।

पत्रकार कर्णबहादुर कार्की

त्यसबेला दैनिक लुम्बिनीको कार्यालय अहिलेको भानुपार्क नजिकै कर्णबहादुर कार्कीको घरमा थियो । घरमै छापखाना पनि थियो । लुम्बिनी त्यहीँ छापिन्थ्यो । दिपक ज्ञवालीसँग त्यसपछि निरन्तर भेट भइरह्यो । मित्रता कायम भयो ।

कर्ण बहादुर कार्की दाइसँग भने पातलो भेटघाट हुन्थ्यो । उहाँ अलि व्यस्त हुनुहुन्थ्यो, काममा । हामी जुनियर भाई भएकाले भेटघाटको लागि उति प्राथमिकतामा पर्दैनथ्यौं । तर पनि कर्णदाई प्रति मेरो सम्मान थियो । म सम्मान गर्थेँ, उहाँले माया गर्नुहुन्थ्यो ।

दैनिक लुम्बिनी बामपन्थी आन्दोलनको कट्टर समर्थक अखबार हो भन्ने जान्दा जान्दै म यसमा छाप्नकोलागि लेख, समाचार र फिचर बोकेर जानुको कारण यो अखबार मैले गुल्मी गाउँमै रहँदा समेत सानो उमेरमै पढ्ने गरेको थिएँ ।

गुल्मी धुर्कोटका मसाल समर्थक साथीहरूका घर घरमा पुग्थ्यो, यो पत्रिका । यसको चाँजोपाजो गुल्मी जिल्लामा एक समय चर्चित बामपन्थी नेता विनबहादुर कुँवरले मिलाउनु हुन्थ्यो जस्तो लाग्छ मलाई । त्यसैक्रममा फाट्ट फुट्ट रूपमा पढ्ने अवसर जुरेको हो ।

यसरी सानै उमेरदेखि दैनिक लुम्बिनीसँग परिचित थिएँ म । २०५६ सालमा नेपाल पत्रकार महासङ्घ रूपन्देही शाखाको अधिवेशन सम्पन्न भयो । म पनि केन्द्रिय पार्षदमा लोकप्रिय मत प्राप्त गरी विजयी भएँ । प्रजातन्त्रवादी समर्थक प्यानलतर्फ सर्वाधिक मत मलाइ प्राप्त भएको थियो ।

बामपन्थी आन्दोलन समर्थक पत्रकारहरूको बाहुल्यता थियो, त्यसबेला रूपन्देही पत्रकार महासङ्घमा । कर्णबहादुर कार्की दाईले एक मत मलाई पनि दिनुभएको थियो । दाइको स्नेह मलाई प्राप्त थियो ।

दैनिक लुम्बिनीमा कहिलेकाहीँ समसामयिक राजनीतिक विषयमा लेख लेख्थेँ, मैले । म त्यसबेला राजधानी काठमाडौंबाट प्रकाशित हुने साप्ताहिक जनसत्तामा रूपन्देही जिल्ला एवं साविक लुम्बिनी अञ्चल प्रतिनिधीको रूपमा कार्यरत थिएँ ।

जनसत्तामा फाट्ट फुट्ट रूपमा समाचार लेख्थेँ मैले । रङ्गीन अखबार थियो जनसत्ता । त्यसबेला नेपालका चल्तीका अखबार मध्ये पर्दथ्यो, जनसत्ता । गोरखापत्र दैनिकका पूर्व प्रधानसम्पादक रामचन्द्र न्यौपाने जनसत्ताका प्रधानसम्पादक हुनुहुन्थ्यो ।

राजनीतिक भन्दा समाजिक, आर्थिक विषयबस्तुमा समाचार प्रकाशित गर्दथ्यो, जनसत्ताले । म सिकारु र अभ्यासरत थिएँ । पत्रकारिताप्रति गहिरो अभिरुची र लगाव भएका कारण म निरन्तर समाचार लेखिरहन्थेँ ।

कृष्णप्रसाद गौतमको एकल स्वामित्वको चण्डेश्वरी प्रकाशन प्रा.लि.बाट प्रकाशित हुन्थ्यो, जनसत्ता । नेपालमा अर्थात काठमाडौंमा चर्चित प्रकाशन गृह थियो, चण्डेश्वरी प्रकाशन त्यसबेला । यसको अर्को सहप्रकाशन सत्य कथा पनि चर्चित थियो, नेपालमा ।

अपराधका घटना सम्बन्धी प्रहरी अनुसन्धानका घटनामा आधारित सामग्री प्रकाशन हुन्थे, सत्य कथामा । म राजधानी केन्द्रित अखबारमा लेख्न बढी रुचाउँथे । दैनिक लुम्बिनी पनि साविक लुम्बिनी अञ्चलमा चल्तीको अखबार भएकाले यसमा पनि लेख्न रुचाउँथे, म ।

म उहिलेदेखि नै स्वतन्त्र पत्रकारिता मन पराउथेँ । एउटै मिडिया हाउस वा एउटै अखबारमा मात्र केन्द्रित भएर वा अनुबन्धीत भएर लेख्न मन पर्दैनथ्यो, मलाई । म त्यसबेला कहिलेकाहीँ फाट्ट फुट्ट रूपमा काठमाडौंको चर्चित कामना प्रकाशन गृहको अनुसन्धानमूलक पत्रकारिताको नमूना प्रकाशन साधना मासिकमा पनि बुटवल–भैरहवाका अपराधका घटनामा आधारित अनुसन्धानमूलक सामग्री लेख्थेँ ।

साधना मासिक नेपालको पत्रकारितामा पहिलो अनुसन्धानमूलक सामग्री प्रकाशित गर्ने लोकप्रिय पत्रिका थियो त्यसबेला । नामको चाहना तिब्र थियो म मा । त्यो पुरा गर्न नाम चलेका अर्थात लोकप्रिय सञ्चार माध्यममा लेख्न मन पराउँथे म ।

तीन दशक लामो यस्तै कर्मपछि त्यो चाहना अहिले मेटिइसकेको छ । पचासको दशकमा नाम चलेका साप्ताहिक पत्रिकाहरू विमर्श, जनसत्ता आदीमा वाइलाइन समाचार प्रकाशित गर्ने पत्रकारहरूका नाम पढेर रोमान्चित हुन्थेँ । यि पत्रकारहरू नायक अर्थात ठूला मान्छे लाग्थ्यो, मलाई ।

साविक लुम्बिनी अञ्चलमा यस्तै नायक अर्थात ठूला मान्छे लाग्थ्यो मलाई–कर्ण बहादुर कार्की । बुटवलबाट प्रकाशित हुने दैनिक लुम्बिनीका सम्पादकका रूपमा र नेपाल पत्रकार महासङ्घको केन्द्रिय समितिमा साविक पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रबाट उपसभापतिको रूपमा पत्रकारितामा कर्ण बहादुर कार्कीलाई चिने मैले । समाचार, फिचर लेखेको देख्न पढ्न नपाएपनि कहिलेकाहीँ लेख लेख्नुहुथ्यो ।

पत्रिकाको कार्यालयमा नियमित हाजिर भई सम्पादकीय लेखेको देखेँ मैले । खासगरी मिलनचोकमा दैनिक लुम्बिनीको कार्यालय रहँदाको समयमा । बुटवलका मानिसहरू कर्णबहादुर कार्कीलाई हक्की, खरो र लोभलालच कम भएको पत्रकारको रूपमा नाम लिएको सुनेँ, अनुभव गरेँ मैले ।

खासगरी कालोबजारी, अन्याय अत्याचार, शोषण र भ्रष्टाचार विरुद्ध बोल्ने र लेख्ने पत्रकारको रूपमा बुटवलबासीले कर्ण बहादुर कार्कीलाई स्मरण गर्ने गर्दछन् । उहाँ आफैले विश्वविद्यालय स्तरको पढाई गरेपछि पत्रकारितामा आएको कुरा बारम्बार गर्नुहुन्थ्यो मसँग ।

उहाँको शैक्षिक योग्यता, दैनिक लुम्बिनी, राजनीतिक संलग्नता र योगदानका बारेमा विस्तृत रूपमा चर्चा गरिएका सामग्रीहरू स्मृती ग्रन्थमा प्रकाशित होलान । यो लेख केवल कर्णबहादुर दाइको स्मरण मात्र गरिएको संक्षिप्त लेख हो ।

खासगरी बुटवलको पत्रकारितामा विशिष्ट पहिचान बनाएको पत्रकार हुनुहुन्थ्यो, कर्णबहादुर कार्की । उहाँको सम्पादकीय नेतृत्वमा प्रकाशित भएको दैनिक लुम्बिनी– अन्याय, अत्याचार, शोषण, बेथिती, कालोबजारी, भ्रष्टाचारविरुद्ध आवाज बुलन्द गर्ने अखबारको रूपमा प्रतिष्ठित रहयो, दैनिक लुम्बिनी ।

अहिले पनि दैनिक लुम्बिनी यही रूपमा प्रतिष्ठित छ । छापाखाना व्यवसायी समेत भएकाले लेख्ने काममा उति फुर्सद पाउनु हुन्नथ्यो कर्णबहादुर कार्कीले । तर बामपन्थी आन्दोलन समर्थक राम्रा राम्रा लेखक, पत्रकारहरू खोजेर दैनिक लुम्बिनीमा आबद्ध गराउनु हुन्थ्यो ।

सम्पादक र संवाददाता बनाउनु हुन्थ्यो । एक समय बामपन्थी लेखक, पत्रकारहरूको उत्पादन गर्ने एकमात्र पाठशाला वा संस्था थियो, दैनिक लुम्बिनी । धेरै संख्यामा राम्रा राम्रा लेखक, पत्रकार, व्यवस्थापक, सेल्स, मार्केटिङ्ग सम्बन्धी जनशक्ति उत्पादन ग¥यो, दैनिक लुम्बिनीले । मेरा पनि दैनिक लुम्बिनीमा प्रशस्त संख्यामा लेख, समाचार र फिचर प्रकाशित भए ।

२०५९ सालमा कान्तिपुर दैनिक छोडेपछि मैले दैनिक लुम्बिनीमा सम्पादक समूहमा आवद्ध भई काम गर्न कर्णबहादुर दाईसँग इच्छा प्रकट गरेको थिएँ । उहाँले यसमा स्वीकृति जनाउनु भएको थियो र त्यो वर्ष दैनिक लुम्बिनीको नविकरण गराउन जिल्ला प्रशासन कार्यालय रूपन्देहीमा पठाउनु भएको थियो ।

सो काम मैले फत्ते गरेको थिएँ । लगत्तै म राजधानी काठमाडौंबाट प्रकाशित हुन थालेको ब्रोडसिट रङ्गीन अखबार अन्नपूर्ण पोष्ट दैनिकमा आबद्ध भएकाले त्यसतर्फ समर्पित भएर लागेँ । त्यसो भएपनि कर्णबहादुर दाई र दैनिक लुम्बिनीप्रति मेरो प्रेम रह्यो । निरन्तर रहिरहने छ ।

कर्णबहादुर कार्की एक निर्भिक, जुझारु, खरो र हक्की स्वभावका पत्रकार हुनुहुन्थ्यो । नेपालको वामपन्थी आन्दोलनको एक योद्धा पनि हुनुहुन्थ्यो । हरेक मानिसका मानवीय कमजोरी हुन्छन । उहाँसंग गहिरो संगत नगरेकोले कमजोरीको पक्षबारे खासै चासो रहेन ।

कमजोरी साविक लुम्बिनी अञ्चलमा वाम विचार धाराको प्रचार प्रसार र सङ्गठन निर्माणमा उहाँको महत्वपूर्ण भूमिका छ । पत्रकारिताबाट जीविका चलाउन गाह्रो भएपछि र पत्रिका छाप्न सहज होस् भनि उहाँले छापखाना व्यवसाय अँगाल्नु भएको होला, सायद ।

पछि उहाँ पाल्पामा पर्यटन व्यवसायीका रूपमा पनि परिचित हुनुभयो । नेपालको लोकतान्त्रीक आन्दोलनको एक योद्धा र साहसी पत्रकारको रूपमा कर्णबहादुर दाईलाई प्रथम बार्षिकीको अवसरमा स्मरण गर्दछु ।