सामग्री खोज्नुहोस्

काठमाडौँ । तिब्बती बौद्ध धर्मगुरु तथा १४औँ दलाई लामा तेन्जिन ग्यात्सो ९१ वर्षको उमेरमा स्वास्थ्य समस्यासँग जुधिरहेका बेला उनको उत्तराधिकारीलाई लिएर चीन र निर्वासित तिब्बती समुदायबीच नयाँ शक्ति संघर्ष सुरु भएको छ।

हालै नयाँ दिल्लीस्थित अपोलो अस्पतालमा दलाई लामाको बायाँ घुँडाको सफल शल्यक्रिया गरिएको छ। स्वास्थ्य अवस्था सुधारोन्मुख भए पनि उनको बढ्दो उमेरले उत्तराधिकारीको विषयलाई विश्वव्यापी चासोको केन्द्र बनाएको छ।

चीनले किन गर्न खोज्दैछ उत्तराधिकारीको नियन्त्रण

आधिकारिक रूपमा नास्तिक मानिने चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी सीसीपीले दलाई लामाको पुनर्जन्मसमेत बेइजिङको स्वीकृतिबाट मात्रै हुने दाबी गर्दै आएको छ। चीनले सन् १९९५ मा पनि दलाई लामाले चयन गरेका पान्चेन लामालाई बेपत्ता बनाएर आफ्नै पक्षको व्यक्तिलाई नियुक्त गरेको थियो। यही कारण अहिले पनि चीनले अर्को दलाई लामा आफैंले चयन गर्ने तयारी गरिरहेको विश्लेषण गरिएको छ।

निर्वासित तिब्बती समुदायको तयारी

दलाई लामाले भने आफ्नो उत्तराधिकारी स्वतन्त्र देशमा जन्मिने संकेत दिइसकेका छन्। उनले स्थापना गरेको गादेन फोद्राङ ट्रस्ट लाई मात्रै आफ्नो पुनर्जन्म पहिचान गर्ने अधिकार हुने स्पष्ट गरिसकेका छन्।दलाई लामाका अनुसार भविष्यमा उत्तराधिकारी महिला पनि हुन सक्ने सम्भावना खुला छ।

दुई दलाई लामा बन्ने सम्भावना

विश्लेषकहरूका अनुसार भविष्यमा चीनले समर्थन गरेको एक दलाई लामा र निर्वासित तिब्बती समुदायले मान्यता दिएको अर्को दलाई लामा देखिने सम्भावना छ। यसले तिब्बती आन्दोलन, बौद्ध धर्म तथा अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा दीर्घकालीन असर पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

निर्वासित तिब्बती सरकारका अनुसार दलाई लामाको निधनपछि तिब्बती आन्दोलन कमजोर हुन सक्ने जोखिम छ। त्यसैले अहिले नै लोकतान्त्रिक मुलुकहरूसँग सम्बन्ध विस्तार, भाषा–संस्कृति संरक्षण र नयाँ पुस्तालाई तयार पार्ने अभियान तीव्र बनाइएको छ। चीनले तिब्बतभित्र मात्रै होइन, नेपाल, श्रीलंका, म्यानमारलगायत बौद्ध धर्मावलम्बी देशहरूमा पनि बौद्ध सम्पदामा ठूलो लगानी गर्दै आफ्नो प्रभाव बढाइरहेको उल्लेख गरिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार दलाई लामाको उत्तराधिकारीको विषय केवल धार्मिक विषय नभई चीनको अन्तर्राष्ट्रिय रणनीतिसँग जोडिएको मुद्दा बनिसकेको छ।

अमेरिका, बेलायत, क्यानडा, युरोपेली मुलुकहरू लगायतले दलाई लामाको उत्तराधिकारी चयनलाई धार्मिक स्वतन्त्रताको विषय मानेका छन् भने चीनले यसलाई आफ्नो आन्तरिक मामिला बताउँदै आएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार दलाई लामापछिको उत्तराधिकार विवादले तिब्बतको भविष्य, बौद्ध धर्मको नेतृत्व तथा चीन–पश्चिम सम्बन्धमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्नेछ।