सामग्री खोज्नुहोस्

चितवन । आधुनिक विद्युतीय बत्तीको झिलिमिलीले तिहारको सजावट फेरिँदै गए पनि चितवनका थारू समुदायले पुस्तौँ पुरानो आकाशे बत्ती बनाउने परम्परालाई अझै निरन्तरता दिइरहेका छन् । तिहार नजिकिएसँगै कालिका नगरपालिका–५ स्थित थारू बस्तीमा परम्परागत ‘लर्कट’ बत्ती बनाउने चटारो बढेको छ ।

थारू समुदायमा तिहारको विशेष सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा रहेको लर्कट बत्ती वनस्पतिको डाँठबाट तयार गरिन्छ । ‘लर्कट’ नामक वनस्पतिका साना आँख्लायुक्त डाँठलाई कलात्मक ढङ्गले बुनेर बनाइने यो बत्ती लक्ष्मीपूजाको साँझ घर तथा गाईगोठमा झुन्ड्याउने चलन छ । दियो बालेर झुन्ड्याइने यस बत्तीले घरआँगन र गोठलाई परम्परागत शैलीमा उज्यालो बनाउने गर्छ ।

लर्कट बत्ती बनाउनु थारू समुदायका लागि केवल तिहारको तयारी मात्र होइन, पुर्खाहरूबाट हस्तान्तरण हुँदै आएको सीप र सांस्कृतिक परम्पराको निरन्तरता पनि हो । वनस्पतिका डाँठलाई मिलाएर बुन्ने र आकर्षक आकार दिने काममा सीप, धैर्य र अनुभव आवश्यक पर्छ । पुस्तौँदेखि चल्दै आएको यही कलाले थारू समुदायको मौलिक संस्कृति र जीवनशैलीलाई समेत झल्काउँछ ।

लक्ष्मीपूजाका दिन साँझ परेपछि लर्कट बत्तीमा दियो बालेर घर र गाईगोठमा झुन्ड्याउने गरिन्छ । परम्परागत मान्यताअनुसार यसरी बत्ती बाल्दा घरआँगन उज्यालो हुने र लक्ष्मीको स्वागत हुने विश्वास गरिन्छ । थारू समुदायमा गाईगोठलाई समेत विशेष महत्त्व दिइने भएकाले घरसँगै गोठमा पनि लर्कट बत्ती बाल्ने चलन रहिआएको छ ।

पछिल्लो समय तिहारमा घर सजाउन आधुनिक विद्युतीय बत्तीको प्रयोग व्यापक बनेको छ । बजारमा विभिन्न आकार र रङका बत्ती सहजै उपलब्ध हुन थालेपछि परम्परागत लर्कट बत्ती बनाउने र प्रयोग गर्ने चलन भने क्रमशः घट्दै गएको छ । नयाँ पुस्ताको रुचि र आधुनिक जीवनशैलीका कारण पुख्र्यौली सीप हस्तान्तरणमा समेत चुनौती थपिएको छ । यद्यपि, आधुनिक सजावटको बढ्दो आकर्षणका बीच पनि चितवनका केही थारू बस्तीमा लर्कट बत्ती बनाउने र बाल्ने परम्परा जीवित छ । स्थानीयले तिहारका लागि आफैँ बत्ती तयार गरेर पुख्र्यौली संस्कृतिलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन् ।

लर्कट बत्तीको प्रयोगले तिहारलाई उज्यालो बनाउने परम्परागत अभ्याससँगै थारू समुदायको सांस्कृतिक पहिचान पनि उजागर गर्छ । आधुनिक विद्युतीय बत्तीको विकल्पका रूपमा मात्र नभई पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको मौलिक सीपका रूपमा यसको संरक्षण आवश्यक देखिन्छ । नयाँ पुस्तालाई यस्तो सीप सिकाउने र सांस्कृतिक महत्त्वबारे जानकारी गराउने प्रयास हुन सके लर्कट बत्ती बनाउने परम्परा आगामी पुस्तासम्म हस्तान्तरण हुन सक्नेछ ।