खोज

बर्दिया, १३ असोज ।
दशैँ शुरू हुन चार दिन बाँकी छ, बढैयाताल गाउँपालिका छ पेडारी निवासी मूर्तिकार राम बहादुर यादव दुर्गाभवानीका मूर्ति बनाउन भ्याइनभ्याइ छ । आफ्नो घर नजिकै अस्थायी टहरा निर्माण गरेर राम बहादुरले मूर्ति बनाउने काम गर्दै आएका छन् ।

घटस्थापनाको दिनसम्म अर्डर पाएका सबै मूर्ति तयार गरिसक्नुपर्ने भएकाले यतिबेला दिनरात काम गरिरहेको उनले बताए । “विस वटा जति मूर्र्ति तयारी अवस्थामा छन्, रङ्रोङ्गन गर्नमात्रै बाँकी छ, अरू पनि तयारी हुँदैछ, अहिले कामले फुर्सद छैन्”, राम बहादुरले भने, “आजभोली मूर्ति किन्न भारत र नेपालगञ्ज जानु पर्दैन बढैयातालकै हरेक ठाउँ–ठाउँमा बन्ने गरेका छन् ।”

उनका अनुसार सामान्य काठ, सुथरी, पराल र माटोको मिश्रणले मूर्ति बनाउने गरिन्छ । मूर्र्तिको सजावटका सामाग्री भने भारतीय बजारबाटै आयात गरिन्छ ।
दसैंको समयमा केही मूर्ति बनाउन अर्डर आउँछ भने केही आफै बनाएर बिक्री गर्ने गरिएको छ । दसैँको नवदुर्गामा बढैयातालको गाउँ गाँउमा स्थापना गरिने दुर्गा भवानीका मूर्र्ति स्थानीय कालीगढले पालिकामै निर्माण गरेर बिक्री वितरण गर्न थालेका छन् । कुनैबेला भारतीय सीमावर्ती क्षेत्रबाट खरिद गरेर ल्याइने मूर्र्ति अहिले यहीँका कालीगढले प्रशस्त बनाउने गरेका छन् । दुर्गाभवानीका आकर्षक मूर्र्ति पालिकामै निर्माण हुन थालेपछि भारतीय सीमावर्ती बजार जानुपर्ने बाध्यता हटेको राम बहादुरले बताए ।

बढैयाताल गाउँपालिकाको तीन चार ठाउँमा व्यावसायिक रूपमा माटोबाट भगवानको मूर्ति बनाएर बिक्री वितरण हुने गरेको छ । यसबाहेक गुलरिया नगरपालिकामा पनि मूर्ति बनाउने गरिएको छ । दसैँ नजिकिँदै जाँदा मूर्तिकारको दैनिकी व्यस्त भएको छन । अहिले माटोको मूर्ति बनाउन भ्याइनभ्याइ छ । तराईमा दसैको बेला घटस्थापनाका दिनदेखि टोल–टोलमा माटोबाट बनेका भगवानका मूर्तिमा पूजा गर्ने चलन छ ।
गुलरिया नगरपालिको छ का राजकुमार अहिरको दैनिकी माटोसँगै बित्छ । दिनरात उनी माटोबाट भगवानका विभिन्न आकृति बनाउन व्यस्त छन् । सडकको किनारमा निर्मित अस्थायी टिनको टहराभित्र र बाहिर यतिबेला बन्दै गरेका भगवानको आकृति भरीभराउ छन् । सानै उमेरदेखि मूर्ति बनाउने काम गर्दै आएका राजकुमारको यो पुख्र्यौली पेसा हो ।

“पहिला घरमा सानो–सानो मूर्ति बनाउथ्यौँ पछि ठूलो बनाउन लागे, दुर्गा मातालगायत सबै प्रकारको मूर्ति बनाउने गरेको छु”, राजकुमारले भने, “नवरात्रको बेला ‘सिजन’ हो, पराल, बाँस, माटो, काठ किल्ला, डोरी लाग्छ, मेहनत धेरै छ ।” उनका अनुसार रु २० देखि ३० हजारको एउटा मूर्ति बिक्री गर्दा चारदेखि पाँच हजारसम्म नाफा हुने गर्दछ । राजकुमारले आफु जस्तै अन्य चार जनालाई रोजगारीसमेत दिएका छन् । उनीहरूले रु १० हजारदेखि रु २० हजारसम्म पारिश्रमिक पाउने गरेका छन् ।

“सबैले आ–आफ्नै तरिकाले मूर्ति बिक्री गर्ने गरेका छौंँ, चिनेजानेको नियमित ग्राहकसँग छुट गर्ने पनि गरिएको छ”, मूर्तिकार राजकुमारले भने, “धेरैजसो ‘नियमित’ ग्राहक छन्, तर चिनेको आधारमा एक जनालाई छुट गर्दा धेरै जनासँग घाटा खानुपरेको छ ।”

बर्दियामा माटोबाट भगवानको मूर्ति बनाउने मूर्तिकार सङ्गठित हुन सकेका छैनन् । त्यसका कारण मूर्तिको दरमा पनि एकरूपता छैन । बर्दियाको सदरमुकाम गुलरियासहित बढैयाताल, बाँसगढी, मधुवन, राजापुरमा समेत दसैँको भोलीपल्ट दुर्गा झाँकी निकाल्ने हुँदा मूर्तिको माग बढ्दै गएको पाइएको छ । दसैँको नवरात्रमा दुर्गाभवानीको मूर्ति राखेर पूजाआजा गर्ने परम्परा संस्कृतिको रूपमा विकास हुँदै गएको छ ।