खोज

शनिवार रातीदेखि नै रुपन्देहीका मतदाताले एउटा अनपेक्षित समाचार सुनिरहेका थिए ।

सायद त्यसमा धेरै मतदाताको कौतुहलता, उत्सुकता अनि चासो मिसिएको थियो । त्यो परिघटना रुपन्देहीका लागि कुनैपनि परिस्थितिमा स्वाभाविक लागिरहेको थिएन ।

मतदाताका लागि अस्वाभाविक तर पार्टीले आधिकारीक निर्णय गरेर आएको कुरामा विश्वास गर्नुपर्ने बाध्यता थियो । समाचार बाहिरिँदै गर्दा मतदाताका लागि चिन्ता लाग्ने समाचार थियो– रुपन्देहीको राजनीतिमा विगत तीन दशकदेखि आफ्नो रगत पसिना बगाएका उनै चिरपरिचित एमालेका उपाध्यक्ष तथा रुपन्देहीको विकासका पर्याय बनेका विष्णुप्रसाद पौडेलको ।

विष्णु पौडेलले रुपन्देही २ छोडेर पाल्पा २ रोजेको कुरा एकाएक भुसको आगोजस्तै फैलियो । यो समाचार भाइरल मात्रै भएन, रुपन्देहीका जनता जसले विष्णु पौडेललाई नजिकबाट चिनेका थिए, उनको विकास देखेका थिए, अनुभूत गरेका थिए, उनीहरूका लागि त्यो निर्णय अप्रिय लाग्नु स्वाभाविक थियो । तर, अस्वाभाविक र अपत्यारिलो जस्तै लाग्ने यो घटनाको विकासक्रम २४ घण्टा नबित्दै उल्टियो ।

अर्थात बिष्णु पौडेल रुपन्देही २ बाटै प्रतिष्पर्धा गर्ने भएका छन । रुपन्देहीका मतदाताका लागि मात्रै होइन, सिंगो एमाले पार्टी पंक्ति पनि कता कता त्यो निर्णयबाट खुसी थिएन । फलस्वरूप आईतबार दिनभरको अप्रिय समाचार सुन्दै गर्दा साँझ अर्को समाचारले सवैलाई ढुक्क बनायो । अर्थात पाल्पा २ ले बिष्णु पौडेललाई धेरै काखी च्याप्न सकेन ।

बिष्णु पौडेल आफैलाई पनि रुपन्देही छोड्नुपर्दा सायद ठूलो पीडा थियो । पौडेल आफूले सुरु गरेको र थालेको बिकास अभियानलाई चटक्कै छोडेर अर्को जिल्लामा बसाई सर्नु रूपन्देहीबासी मतदाताका लागि सायद घात हुन्थ्यो । पौडेलको अन्तरमत, पार्टी पंक्तिको दवाव र रुपन्देहीका मतदाताको भावना बुझेर अन्ततः पौडेल रुपन्देही २ बाटै चुनाव लड्ने निधो गरेका छन ।

रूपन्देहीमा सुरुवात भएका ठूला विकासका आयोजना पूरा गर्ने दायित्व फेरीपनि बिष्णु पौडेलको काँधमा आईपुगेको छ । भोलीको दिनमा विष्णु पौडेल मतदाताको घरमा आउँदै गर्दा उनीमाथि रुपन्देहीको मात्रै होइन, देशकै नेतृत्व गर्ने जिम्मेवारी पनि आउन सक्छ । घटनाक्रमले त्यो ऐतिहासिक दायित्व विष्णु पौडेलको काँधमा सुम्पिन सक्छ भन्ने संकेत अहिले देखिन थालेको छ ।

लोकतन्त्रको आधारभूत शक्ति मतदाताको विवेकमा निहित हुन्छ । तर त्यो विवेक सधैँ एउटै तहमा प्रयोग हुँदैन । कहिलेकाहीँ मत स्थानीय आवश्यकता, व्यक्तिगत सम्बन्ध वा तत्कालीन असन्तुष्टिको अभिव्यक्ति मात्र हुन्छ ।

तर इतिहासका केही क्षण यस्ता हुन्छन्, जहाँ मतदाताले सामान्य प्रतिनिधि मात्र होइन, राष्ट्रको दिशा, नेतृत्व र दीर्घकालीन स्थायित्वको संकेत दिन्छन् । आज रुपन्देही–२ ठीक त्यही क्षणको सामना गरिरहेको छ ।

यो निर्वाचन सामान्य उपनिर्वाचन वा नियमित संसदीय प्रतिस्पर्धा मात्र होइन । यो चुनावले रुपन्देहीको राजनीतिक परिपक्वता, लुम्बिनी प्रदेशको राष्ट्रिय भूमिकाअनुभूति र देशकै भावी नेतृत्व संरचनाको संकेत दिनेछ ।

यही कारण यो चुनावलाई सांसदको सीमाभित्र हेर्नु राजनीतिक रूपमा अपूर्ण विश्लेषण हुनेछ ।  नेपालको निर्वाचन इतिहास हेर्दा मतदाता व्यवहार समयसँगै परिवर्तन हुँदै आएको देखिन्छ । २०४८ र २०५१ का चुनावहरूमा पार्टी पहिचान प्रधान थियो ।

२०६४ मा परिवर्तनको भावना हावी रह्यो । २०७० र २०७४ मा स्थायित्व र विकासको बहस अगाडि आयो । पछिल्ला चुनावहरूमा मतदाताले “को सक्षम छ ?” भन्ने प्रश्नलाई केन्द्रमा राख्न थालेका छन् । रुपन्देही–२ मा अहिले देखिएको बहस यसै परिवर्तनको उन्नत रूप हो ।

यहाँको मतदाता अब “हाम्रो क्षेत्रको सांसद को?” भन्दा पनि “हाम्रो मतले राष्ट्रको नेतृत्वमा कस्तो सन्देश दिन्छ ?” भन्ने प्रश्न सोधिरहेको छ । चिया पसलदेखि उद्योगी बैठकसम्म, सामाजिक सञ्जालदेखि राजनीतिक रणनीतिक छलफलसम्म एउटै भाव दोहोरिन्छ— अब सांसद होइन,

सम्भावित प्रधानमन्त्रीको दृष्टिले सोच्ने बेला आएको छ ।  नेपालमा प्रधानमन्त्री आकस्मिक रूपमा जन्मिँदैनन् भन्ने तथ्य इतिहासले पटक–पटक पुष्टि गरिसकेको छ ।

संसदीय प्रणालीमा प्रधानमन्त्री बन्ने व्यक्ति पार्टीभित्रको बलियो संगठनात्मक हैसियत, निरन्तर संसदीय उपस्थिति र चुनावी विश्वसनीयता, राष्ट्रिय स्तरको स्वीकार्यता, संकट व्यवस्थापन र निर्णय क्षमता, र शक्ति सन्तुलन मिलाउन सक्ने व्यवहारिक कौशल जस्ता आधारहरूबाट गुज्रनै पर्छ ।

यी सबै मापदण्डलाई एउटै तराजुमा राख्दा आज नेकपा (एमाले) भित्र एउटा नाम स्वाभाविक रूपमा अगाडि आउँछ— बिष्णु प्रसाद पौडेल ।
नेकपा (एमाले) नेपालकै सबैभन्दा संस्थागत र अनुशासित पार्टी मानिन्छ । यहाँ नेतृत्व आकस्मिक रूपमा उदय हुँदैन ।

मदन भण्डारीपछि मनमोहन अधिकारी हुँदै त्यसपछि केपी शर्मा ओली— सबै नेतृत्व क्रमिक राजनीतिक यात्राबाट आएका हुन् । आजको एमाले संरचनामा अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीपछि दोस्रो तहमा रहने नेता बिष्णु पौडेल हुन् ।

उपाध्यक्ष पद केवल औपचारिक होइन; त्यो नीति निर्माण, संगठन परिचालन, सत्ता रणनीति र गठबन्धन संवादको केन्द्र हो । त्यसअघि उनी बाम एकताको सूत्रधारका रूपमा महासचिव जस्तो शक्तिशाली पदमा रहिसकेका छन् । राजनीतिमा “पछि को ?” भन्ने प्रश्न अनिवार्य हुन्छ ।

यदि अध्यक्ष केपी शर्मा ओली आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा जित्न असफल भए र बालेन शाहले त्यहाँ जित हासिल गरे भने एमालेभित्र स्वाभाविक रूपमा नेतृत्व हस्तान्तरण बिष्णुप्रसाद पौडेलतर्फ केन्द्रित हुने सम्भावना सबैभन्दा बढी हुन्छ ।

कारण, उनीसँग अनुभव, संसदीय पकड, संगठनात्मक हैसियत र राष्ट्रिय स्तरको स्वीकार्यता छ । अन्य नेताहरू या त प्रत्यक्ष जनादेशविहीन छन्, या संगठनात्मक रूपमा त्यो तहमा पुगिसकेका छैनन् ।

संसदीय लोकतन्त्रमा प्रधानमन्त्री बन्ने व्यक्तिको प्रत्यक्ष निर्वाचन जित अत्यन्त निर्णायक हुन्छ । अघिल्लो निर्वाचनमा महासचिव शंकर पोखरेल दाङबाट पराजित हुनु केवल व्यक्तिगत हार थिएन; त्यो संसदीय राजनीतिमा जनादेशको अनिवार्यताको उदाहरण थियो ।

प्रधानमन्त्री बन्ने आकांक्षा बोकेको नेता संसद बाहिर रहन सक्दैन । यही कारण बिष्णु पौडेलको निरन्तर चुनावी उपस्थितिले उनलाई अन्य सम्भावित नेताभन्दा अगाडि राखेको छ । रुपन्देही–२ बाट बलियो जित केवल सांसदको जित होइन; त्यो प्रधानमन्त्रीको दाबीलाई वैधानिकता दिने जनादेश हो । रुपन्देही नेपालकै राजनीतिक रूपमा संवेदनशील र प्रभावशाली जिल्ला हो ।

यहाँको चुनावी परिणामले राष्ट्रिय राजनीतिमा सन्देश दिन्छ । इतिहास हेर्ने हो भने शक्तिशाली मन्त्री र प्रधानमन्त्रीहरू प्रायः यस्ता जिल्लाबाट आएका छन्, जहाँ जनमत केवल संख्या होइन— संकेत पनि हुन्छ ।

आज रुपन्देही–२ मा बिष्णु प्रसाद पौडेलको प्रतिस्पर्धामा राष्ट्रिय स्तरको समकक्ष देखिँदैन । अनुभव, नीति बुझाइ, आर्थिक दृष्टि र पहुँचका हिसाबले उनको स्तरमा उभिन सक्ने नेता हाल यहाँ छैनन् । उनले रूपन्देहीलाई केवल निर्वाचन क्षेत्र होइन, राजनीतिक शक्ति केन्द्रका रूपमा विकास गरिसकेका छन् ।

पार्टीले उनलाई पाल्पा–२ बाट उम्मेदवार बनाउने निर्णय गरेपछि रूपन्देहीमा देखिएको प्रतिक्रिया सामान्य थिएन । त्यो विरोध वा असन्तुष्टि होइन— त्यो भावनात्मक आग्रह थियो— “फर्कनुहोस् ।” अन्ततः उनी रुपन्देही–२ मै फर्किए ।

यो घटनाले स्पष्ट सन्देश दियो— बिष्णु प्रसाद पौडेल रुपन्देहीका लागि विकल्प होइनन्, आवश्यकता हुन् । राजनीतिमा जनताको यस्तो आग्रह दुर्लभ हुन्छ, र त्यो नेतृत्वको स्वीकार्यताको बलियो संकेत हो । आज नेपालको मुख्य चुनौती राजनीतिक भन्दा बढी आर्थिक छ । अर्थतन्त्र बुझ्ने, निजी क्षेत्रसँग संवाद गर्न सक्ने र निर्णय लिन सक्ने नेता दुर्लभ छन् ।

अर्थमन्त्री रहँदा बिष्णु पौडेलले लिएको नीति, गरेको सुधार र देखिएको परिणाम रुपन्देहीका जनताका लागि केवल तथ्य होइन— अनुभूति हो । पूर्वाधार, उद्योग, लगानी वातावरण र व्यापारिक विश्वासमा आएको सुधार उनको आर्थिक दृष्टिको परिणाम थियो । यही कारण उद्योगी–व्यवसायी, तटस्थ बुद्धिजीवी र विपक्षी दलभित्र पनि उनीप्रति सकारात्मक धारणा देखिन्छ ।

आज नेपाल प्रयोगात्मक नेतृत्वबाट थकित छ । अस्थिर गठबन्धन, गुट–उपगुट र निरन्तरको राजनीतिक प्रयोगले जनता स्थायित्व खोजिरहेका छन् । यही सन्दर्भमा बिष्णु प्रसाद पौडेल “सेफ च्वाइस” का रूपमा देखिन्छन— भाषणभन्दा काममा विश्वास गर्ने, गुटभन्दा संगठनलाई प्राथमिकता दिने, विवादभन्दा समाधान खोज्ने नेता ।

यदि रुपन्देही–२ बाट बिष्णुप्रसाद पौडेललाई बलियो जनादेश प्राप्त भयो भने त्यसको असर स्थानीय सीमाभन्दा धेरै माथि पुग्छ । एमालेभित्र उनको हैसियत थप सुदृढ हुन्छ, प्रधानमन्त्रीको दाबी स्पष्ट र वैधानिक बन्छ, र लुम्बिनी प्रदेशको राजनीतिक प्रभाव काठमाडौंमा बलियो रूपमा स्थापित हुन्छ ।

यसले रूपन्देहीलाई केवल प्रतिनिधि पठाउने जिल्ला होइन, राष्ट्रिय नेतृत्व जन्माउने केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्छ ।  अन्ततः प्रश्न यो होइन कि बिष्णु पौडेल चुनाव जित्छन् कि जित्दैनन् । प्रश्न यो हो— रुपन्देही–२ ले प्रधानमन्त्री जन्माउने ऐतिहासिक अवसरलाई चिन्न र उपयोग गर्न सक्छ कि सक्दैन ? आज खसालिने एक मत केवल कागजको टुक्रा होइन । त्यो इतिहासमा लेखिने हस्ताक्षर हो ।

भोलि जब देशले स्थिर नेतृत्व खोज्छ, जब अर्थतन्त्रले दिशा खोज्छ, जब युवाले भरोसा खोज्छन– त्यतिबेला गर्वका साथ भन्न सकिने होस— “त्यो नेतृत्व रूपन्देहीले दिएको हो ।”