खोज

काठमान्डौ, १७ असोज ।

नेपालीहरूको महान चाड बडादशैंअन्तर्गत विजयादशमीको दिन सुरु भएको टीका र जमरा लगाउने परम्परा आज आश्विन शुक्ल एकादशीका दिन पनि निरन्तर रूपमा जारी छ । नवदुर्गाको प्रसादस्वरूप प्रदान गरिने टीका र जमरा कोजाग्रत पूर्णिमासम्म लगाइने चलन रहेको छ । यो परम्परा अखिल बलि पूर्ति नभएसम्म कायम रहने धार्मिक विश्वास छ ।

नेपाली समाजमा दशैं पर्व आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्म १५ दिनसम्म श्रद्धा, भक्ति र उत्साहपूर्वक मनाइन्छ । विजयादशमीको दिन नजिकका परिवारका सदस्य र ज्येष्ठजनहरूसँग टीका जमरा ग्रहण गरिन्छ । तर टाढा रहेका आफन्तजनसम्म तत्कालै पुग्न नसक्नेहरुले कोजाग्रत पूर्णिमासम्म टीका ग्रहण गर्ने चलन रहिआएको छ ।

दशैंको पहिलो दिन वैदिक विधिअनुसार पूजा कोठा वा दशैं घरमा घटस्थापना गरी जमरा उम्राइन्छ । त्यसको दशौँ दिन अर्थात् विजयादशमीमा देवी विसर्जन पश्चात् टीका र जमरा लगाउने विधि प्रारम्भ हुन्छ ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका सदस्य वेदमणि भट्टराईका अनुसार, कसैले विजयादशमीको दिनमै मात्र टीका लगाउने चलन पालना गरे पनि, धेरै नेपालीले कोजाग्रत पूर्णिमासम्म टीका ग्रहण गर्ने परम्परा पालन गर्ने गर्छन् ।

उनका अनुसार, नेपाली समाजका परम्पराहरू विशिष्ट छन् । स्थान र समुदाय अनुसार फरक–फरक चलन रहेको पाइन्छ । पूर्वी तथा मध्य नेपालमा पूर्णिमासम्म टीका लगाउने चलन छ भने, पश्चिम नेपालका थुप्रै ठाउँमा देवी विसर्जन पछिको एक दिनमै टीका सकाउने परम्परा प्रचलनमा छ ।

यसै क्रममा आज आश्विन शुक्ल एकादशी ‘पापाङ्कुशा एकादशी’ का रूपमा मनाइँदैछ । धार्मिक शास्त्र अनुसार, आजको दिन व्रत बसेमा विगतमा जानी–नजानी गरिएका पापहरूमा अंकुश लाग्ने विश्वास गरिन्छ ।