सामग्री खोज्नुहोस्

श्रीलङ्का ।

श्रीलङ्काका मेकानिक सारथ आनन्दले कुवेतमा गरेको जागिर छोडेर परम्परागत किथुल पामबाट मिठाई बनाउने पेशा अँगाल्दा यसले विश्वव्यापी प्रशंसा पाउनेछ भन्ने कल्पना समेत गरेका थिएनन् ।

आनन्दले सन् २००८ मा स्वदेश फर्किएर परिवारको पुस्तौँदेखिको पेशा अपनाए । किथुल पामबाट रस सङ्कलन गर्ने उनी अहिले युनेस्कोद्वारा मानवताको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा सूचीकृत शिल्पका अनुभवी व्यवसायीमध्ये एक हुन् ।

यस मान्यताले श्रम अभाव, अनियन्त्रित मिलावट र घट्दो रस आपूर्तिका कारण कमजोर अवस्थामा रहेको कुटीर उद्योगलाई अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानको केन्द्रमा ल्याएको छ ।

बिहान सबेरै र साँझपख ६३ वर्षीय आनन्द अग्ला क्यारियोटा युरेन्स पामका रुख चढेर मीठो दुधे रस सङ्कलन गर्छन । यही रस उमालेर क्यारामेल रङको सुगन्धित ट्रेकल बनाइन्छ, जसले किथुल मिठाईलाई विशिष्ट स्वाद दिन्छ ।

लामो समय उमाल्दा यही रस खनिजयुक्त पाम चिनी अर्थात् गुडमा परिणत हुन्छ, जसको ग्लाइसेमिक इन्डेक्स साधारण उखु चिनीभन्दा कम हुन्छ ।

तर उनका पाँच वटा रुखबाट दैनिक करिब २०० लिटर रस उत्पादन भए पनि घरेलु ब्रान्डको माग पूरा गर्न पर्याप्त हुँदैन । त्यसैले उनले ५५ जना ट्यापरहरूको सञ्जाल विकास गरेका छन्, जसले अस्ट्रेलिया, बेलायत, न्युजिल्यान्ड र मध्यपूर्वसम्म निर्यात सम्भव बनाएको छ ।

“कुवेतमा १० वर्ष काम गरेपछि म घर फर्किएँ र पारिवारिक पेशा सम्हालेँ”, उनले कोलम्बोबाट करिब १०० किलोमिटर दक्षिणमा रहेको अम्बेगोडास्थित आफ्नै घरमा भने ।

तर नयाँ पुस्ताले यो जोखिमपूर्ण कला अपनाउन नचाहने चिन्ता उनमा छ । “मेरो छोरो इन्जिनियरिङ पढ्दैछ । ऊ रुख चढ्न चाहँदैन होला”, उनले भने ।

उनकी श्रीमती पद्मा नन्दनी थिब्बोटुवा उमाल्ने र हल्लाउने काम सम्हाल्छिन् । “सबैभन्दा ठूलो समस्या मिलावट हो । केहीले चिनी मिसाउँछन्”, उनले भने ।

रस सङ्कलनपछि तुरुन्तै उमालिएन भने त्यो किथुल टोडी नामक मादक पेयमा परिणत हुन्छ । धेरै परिवारमा पुरुषले रस सङ्कलन गर्ने र महिलाले प्रशोधन गर्ने चलन छ ।

युनेस्कोको मान्यताले अझै पनि समाजमा निम्न पेशा ठानिने यस ग्रामीण उद्योगको प्रतिष्ठा बढाएको छ । युनेस्कोले किथुल ट्यापिङलाई सामुदायिक सद्भाव, सांस्कृतिक पहिचान र प्रकृतिसँगको गहिरो सम्बन्ध झल्काउने ‘जीवित विरासत’ भनेको छ ।

किथुल पाम जङ्गली रूपमा उम्रन्छ र मलको आवश्यकता पर्दैन । व्यावसायिक खेतीका प्रयास असफल भएका छन् । राज्य सञ्चालित किथुल विकास बोर्डले एक हजार ३०० ट्यापरलाई तालिम दिइरहेको जनाएको छ ।

बोर्डकी अध्यक्ष एम। यु। गयानीका अनुसार किथुल दक्षिण र दक्षिणपूर्व एसियामा पाइए पनि पूर्ण ट्यापिङ विधि श्रीलङ्कामा मात्र अभ्यास हुने भएकाले युनेस्कोले मान्यता दिएको हो ।

उनका अनुसार किथुल उत्पादनबाट वार्षिक करिब १० लाख डलर निर्यात आय हुन्छ । आपूर्ति अभावका कारण सम्भावना अझै धेरै बाँकी छ । टापुमा करिब पाँच लाख किथुल पाममध्ये आधाभन्दा कम मात्र ट्याप भइरहेका छन्, जसले उद्योगको सङ्घर्ष र सम्भावनालाई एकैसाथ देखाउँछ । रासस