सामग्री खोज्नुहोस्

काठमाडौँ ।

माघ शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने श्रीपञ्चमी अर्थात् वसन्त पञ्चमी पर्व आज श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइँदैछ ।

विद्याकी देवी सरस्वतीको विधिपूर्वक पूजा–आराधना गर्न देशभरका सरस्वती मन्दिरहरूमा भक्तजनको भीड लागेको छ । वसन्त पञ्चमीका दिन सरस्वतीको पूजा गरे विद्या र बुद्धि वृद्धि हुने धार्मिक विश्वास छ ।

यसै दिन विद्यालय नपठाइएका साना बालबालिकालाई अक्षरारम्भ गराउने तथा लेखपढ सुरु गराउने परम्परा रहेको छ । आजको दिनबाट अध्ययन सुरु गरे राम्रो विद्या प्राप्त हुने मान्यता छ ।

विद्या र सृजनाकी देवी भएकाले साहित्यकार, कलाकार, पत्रकार, शिक्षक तथा विद्यार्थीहरूले कलम, कापी, कुची, वाद्ययन्त्रलगायत सामग्रीलाई सरस्वतीका प्रतीकका रूपमा पूजा गर्ने चलन छ । तान्त्रिक परम्परामा भने सरस्वतीलाई तारादेवीका रूपमा आराधना गरिन्छ ।

सूर्य उत्तरायण लाग्ने र दिन क्रमशः लामो हुँदै जाने विश्वासका कारण यस दिनलाई ‘वसन्त पञ्चमी’ पनि भनिन्छ । सामान्यतया आजका दिन विवाह, व्रतबन्ध, गुफा राख्ने तथा बेलविवाह (इही) जस्ता शुभकार्य साइत नहेरी गर्न मिल्ने विश्वास रहँदै आएको छ । तर यस वर्ष शुक्र अस्त भएकाले यस्ता शुभकार्य गर्न नहुने मान्यता रहेको छ ।

यद्यपि बालबालिकालाई शिक्षा आरम्भ गराउने तथा नाक–कान छेड्ने परम्परा भने कायमै छ । काठमाडौँ उपत्यकाका स्वयम्भू, मैतीदेवी, गैरीधाराको नीलसरस्वती, ललितपुरको लेलेलगायत देशभरका सरस्वती मन्दिरहरूमा बिहानैदेखि विशेषगरी विद्यार्थीहरूको उल्लेखनीय भीड देखिएको छ ।

हनुमानढोका दरबारको नासल चोकमा आज वसन्त श्रवण कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ । नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार बिहान १० बजेर २७ मिनेटको शुभसाइतमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले वसन्त श्रवण गर्नुहुनेछ ।

कार्यक्रममा उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरू, राष्ट्रियसभा अध्यक्ष तथा सदस्य, संवैधानिक अङ्गका प्रमुख, प्रदेशसभा सदस्यलगायतको उपस्थिति रहने हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डाले जनाएको छ । कार्यक्रमका लागि सबै तयारी पूरा भएको कार्यालयले जानकारी दिएको छ ।

यसैबीच महोत्तरीसहित प्राचीन मिथिला क्षेत्रमा माघ शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने श्रीपञ्चमी (वसन्त पञ्चमी) लाई कृषि नववर्षका रूपमा मनाउने परम्परा छ । मिथिला क्षेत्र मुख्यतया कृषिप्रधान भएकाले यस पर्वलाई किसानहरूको नयाँ वर्षको सुरुवात मानिन्छ ।

यस अवसरमा किसानहरूले कृषि श्रमिक तथा लोहार वरण गर्ने, हलो जोत्ने, कृषि औजार पूजा गर्ने तथा बीउ छनोट, शुद्धीकरण र भण्डारण गर्ने चलन रहेको छ ।

यस पर्वसँगै वर्षभरि राम्रो खेतीपाती होस् भन्ने कामना गरिन्छ । श्रीपञ्चमीसँगै वसन्त ऋतु सुरु हुने र मौसम खेतीका लागि अनुकूल बन्ने विश्वास पनि रहेको छ । तर पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तन, मौसमको अनिश्चितता, युवा श्रमिकको पलायन तथा सरकारी सहयोगको अभावका कारण यस्ता परम्परागत अभ्यास कमजोर बन्दै गएको किसानहरूको भनाइ छ ।

मिथिलामा हरियाली र सम्पन्नताको प्रतीक मानिने यो पर्व संरक्षण र प्रवर्द्धनको आवश्यकता देखिएको छ ।