खोज

भारतको हिमाचल प्रदेशमा ग्याँस सिलिन्डर विस्फोट हुँदा नेपालको सल्यानस्थित एकै गाउँका ९ नेपालीको मृत्यु भएको घटनाले फेरी एक पटक ग्याँस सिलिन्डरको जोखिमबाट हुने मानवीय क्षतिको भयावहता छर्लङ्ग भएको छ ।

हिमाचल प्रदेशस्थित सोलान जिल्लाको अर्की बजारमा एक साताअघि ग्याँस सिलिन्डर विस्फोट हुँदा सल्यानस्थित सिद्धकुमाख गाउँपालिका २ टाकुराका दुई परिवारका ९ जनाको मृत्यु भएको थियो ।

एकै गाउँका ९ जनाको एकैपटक मृत्यु भएपछि सिद्धकुमाख गाउँपालिका यतिबेला गहिरो शोकमा डुबेको छ । यो घटनाले ग्याँस सिलिन्डरको जोखिमबाट बच्न फेरी एक पटक सचेत बनाएको छ ।

आजभन्दा तीन बर्ष अघि नेपालकै चितवनको फूलबारीमा खाना पकाउने सिलिन्डरबाट ग्याँस चुहावट भई पड्किँदा एकजनाको मृत्यु भएको थियो । त्यसको ६ महिना अघि पनि भक्तपुरमा ग्याँस सिलिन्डर विष्फोटमा दुई व्यक्तिको मृत्यु भएको थियो । सिलिन्डर ग्याँस पड्किएकै कारण सुदूर पश्चिमको अछाममा पनि तीन बर्ष अघि दुईजनाको मृत्यु भएको थियो ।

त्यसअघि ग्याँस पड्किँदा कांग्रेस नेता चन्द्र भण्डारी गंभीर घाईते हुनुभएको थियो । उहाँकी आमा हरिकला भण्डारीको ग्याँस सिलिन्डर दुर्घटनामा मृत्यु भएको थियो । नेपालमा बेला बेलामा भैरहने यस प्रकारका ग्याँस सिलिन्डर दुर्घटनाबाट ठूलो मानवीय क्षति हुँदै आएको छ । यस प्रकारको दुर्घटना रोक्न आम नेपाली उपभोक्ता सचेत हुनु जरुरी छ ।

पूर्व सावधानी र सचेतनाले ग्याँस दुर्घटनाको जोखिमबाट बच्न सकिन्छ । त्यसका लागि फेरीपनि आम उपभोक्ता ग्याँस सिलिन्डरको जोखिमका विषयमा सचेत हुनु जरुरी छ । सिलिन्डर कहिले बनेको हो र त्यसको म्याद कति छ भन्ने विषयपनि उपभोक्ताले जान्नैपर्ने कुरा हो ।

ग्याँस विक्रेताहरूका अनुसार जोखिमबाट बच्न सिलिन्डरको घाँटीमा भएका तीनवटा लाम्चा डण्डीमध्ये एउटामा भित्रपट्टी सिलिन्डरको म्यादलाई जनाउनेगरी कोड राखिएको हुन्छ । सो कोडकै आधारमा सर्वसाधारणले सिलिन्डरको म्याद पत्ता लगाउन सक्छन ।

भोलिको दिनमा आम उपभोक्ताले यी कुरामा सजिलै ध्यान पु¥याउन सकेको अवस्थामा जोखिम कम गर्न सकिन्छ र संभावित दुर्घटना रोकिन्छ । उदाहरणकै लागि अंग्रेजी अक्षरपछि लेखिएको अंकले मिति जनाउँछ । जस्तै २३ अंक लेखिएको भएमा त्यसको म्याद २०२३ सम्म हो भन्ने बुझ्नुपर्दछ । ‘बी २३’ लेखिएको सिलिन्डरको म्याद सन् २०२३ को जुन महिनासम्म हो भन्ने बुझ्नुपर्दछ ।

यस हिसावले मूल्याङ्कन गर्दा अहिले प्रयोगमा आएका सिलिन्डर १६ अंकभन्दा मुनिको हुनु हुँदैन । अहिलेको मितिलाई ए १६ ले जनाउँदछ । तर, यो मिति अन्तिम मिति हुने भएकाले बजारमा २६ अंकसम्मका सिलिन्डर पाइन्छ ।

आम उपभोक्ताले बुझ्नुपर्ने महत्त्वपूर्ण विषय के हो भने एउटा सिलिन्डरको म्याद १० वर्षसम्म हुन्छ । १० वर्षपछि हाइड्रोलिक टेष्ट गर्नुपर्ने र ५ वर्ष म्याद थप्न सकिन्छ । तर ग्याँस उद्योगहरूले भने हाइड्रोलिक टेष्टको मापदण्ड अवलम्वन नगरेको अवस्था छ ।

१० बर्ष पुराना सिलिन्डर विस्थापन गर्ने हो भने धेरै दुर्घटनाबाट जोगिन सकिन्छ । अबको दिनमा सरकार आफैले ग्याँस उद्योागको नविकरण गर्दा जोखिमयुक्त सिलिन्डर विस्थापनमा पहिलो ध्यान दिनु जरुरी छ । त्यसका अतिरिक्त उपभोक्ताले आफैपनि ग्याँस दुर्घटनाबाट जोगिन विभिन्न उपायको अवलम्बन र होसियारी अपनाउने तर्फ ध्यान दिनुपर्दछ ।

खाना पकाउँदा कोठाको झ्याल ढोका खुल्ला गर्ने, खाना पकाउन बस्दा सुतीको कपडा लगाउने, ग्याँसको तिखो गन्ध थाहा पाउनेबित्तिक्कै आगोका झिल्का निस्कने जस्तै–चुल्हो, लाइटर, सलाई, बिजुलीका प्लग, धुप जस्ता कुनैपनि उपकरण नचलाउँदा पनि जोखिमबाट बच्न सकिने हुँदा सचेतना उपभोक्ता आफैबाट सुरुवात गर्नु समयको माग र आवश्यकता पनि हो ।

यी महत्वपूर्ण सावधानीले दुर्घटनाबाट जोगिन सकिन्छ । भोलिको दिनमा आम सचेत उपभोक्ताले सिलिन्डरको म्याद नाघेको छ कि छैन भन्ने ख्याल गर्दा मात्रै पनि सुरक्षित हुन सकिने भएकोले उपभोक्ता सचेत हुने बेला आएको छ ।