खोज

माघ १ अर्थात् खिचडी आउनु पूर्व देशै भरी माघीको रौनक सुरु भैसकेको छ ।

तराईका आदिवासी थारु समुदायमा माघी आउनु पूर्व नै तयारी सुरु हुने गर्दछ । माघी सांस्कृतिक एकताको पर्व हो । पछिल्लो समय माघी साझा पर्व बन्दै गएको छ ।

गुरुङ, मगर, बाम्हण, क्षेत्री लगायत नेपालमा बसोबास गर्ने सवै धर्म संस्कृतिले माघीलाई उल्लासमय तरिकाले मनाउने गर्दछन् । माघी खासगरी थारु समुदायको सवैभन्दा महत्वपूर्ण पर्वको रूपमा लिने गरिन्छ ।

माघीमा गाउँका मुख्य व्यक्ति छान्ने, गाउँमा हुने विभिन्न कामको बाँडफाँड गर्ने, गएको वर्षभरिको कामको समिक्षा र नयाँ नीति नियम बनाउने आदि काम पनि थारु जातिले माघीकै अवसरमा गर्छन ।

वर्षभरिको हिसाबकिताब मिलाउने दिन पनि भएकाले थारु समुदायको आर्थिक वर्ष आरम्भका रूपमा पनि यो पर्वलाई लिने गरिएको छ । तर, पछिल्लो समय नेपालमा हरूवा चरुवाको परम्परा अन्त्य भैसकेकोले नयाँ वर्षको रूपमा मात्रै यो पर्वलाई उल्लासमय बनाउने गरिन्छ ।

माघे सङ्क्रान्ति ब्राम्हण समुदायमा हरेक बर्ष नेपालका बिभिन्न धार्मिक क्षेत्र जस्तै रिँडी, त्रिवेणी, देबघाट, राम्दी जस्ता तीर्थस्थलहरूमा स्नान गर्ने प्रचलन छ । कतिपय तिर्थस्थलहरूमा त सक्रान्तिको दिनमा मात्र नभएर पाँच दिनसम्म मेला लाग्ने गरेको छ ।

माघे सक्रान्तिका दिनबाट सुर्य धनु राशीबाट मकर राशीमा प्रवेश गरी उत्तरायण हुने भएकाले नै मकर सक्रान्ती भनिएको हो भन्ने भनाई रहँदैआएको छ । सोही दिनदेखि सूर्य दक्षिणी गोलार्धबाट उत्तरी गोलार्धतर्फ प्रवेश गर्ने हुँदा दिन लम्बिँदै जाने र रात छोटिँदै जाने धार्मिक विश्वास एवं बैज्ञानिक आधार छ । माघे सक्रान्तीका दिन स्नान गरी घिउ, चाकु, तिलको लड्डु, सागपात, तरुल, सखरखण्ड, आदी खाने चलन रहेको छ ।

पछिल्लो समय माघीको रौनक पहिलेजस्तो छैन । थारु समुदायमा जुन रौनक आउनुपथ्र्यो त्यो क्रमशः घट्दै गएको छ । यसतर्फ सम्वन्धित निकायको ध्यान जानु जरुरी छ । कुनैपनि जातजातिको संस्कृति संरक्षण गर्ने पहिलो दायित्व त्यही समूहको हुन जान्छ । त्यसकारण थारु समुदायका अगुवाहरू नै यस विषयमा गंभीर हुनु जरुरी छ ।

नेपाललाई चार जात छत्तिस वर्णको फूलवारी भनेजस्तै यहाँ रहेका मौलिक परम्पराको संरक्षणका लागि पनि ती जातजातिकै ध्यान जानु जरुरी छ ।  माघी आ–आफ्नो रीति, परम्परा र संस्कृति अनुसार विभिन्न स्थानमा विभिन्न धर्म समुदायले फरक तरिकाले मनाउँदै आएका छन् । तसर्थ माघीलाई सांस्कृतिक विविधताको पर्वको रूपमा मनाउने गरिएको छ ।

माघ आउनु पूर्व माघीको रौनक आउनु नेपालीमात्रको बिशेषता हो । पछिल्लो समय नेपालका धेरै परम्परा लोप हुँदै गएका छन् । आधुनिकतामा नाममा परम्परा मास्ने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा माघीको ऐतिहासिक महत्वलाई जोगाउनेतर्फ प्रयास गर्नु जरुरी छ ।

माघीको अवसरमा थारु कल्याणकारी सभाले विगतमा जस्तै यो बर्षपनि विभिन्न कार्यक्रम गरेर माघी महोत्सव मनाउँदै आएको छ । यो बर्ष बुटवलको कुञ्जलापुर र सैनामैनाको मुर्गियामा माघी महोत्सव आयोजना गरिएको छ । माघी महोत्सव थारु समुदायको लोप हुँदै गएको संस्कृति बचाउने अवसर पनि हो । माघीकै अवसरमा थारु समुदायको लोप हुँदै गरेका नाच संरक्षण गर्ने प्रचलन छ ।

त्यसैगरी थारु समुदायको खानपान पनि ऐतिहासिक महत्वको छ । ती पनि लोप हुँदै गएको अवस्थामा माघीले खानपान र संस्कृति संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याएको छ । माघे सक्रान्तीको दिन बिहानै थारु समुदायका बच्चादेखि वृद्धसम्मले नदी तलाउ नजिकै भए त्यहीँं गएर नत्र घरमै नुहाउने चलन रहेको छ र यसो गर्दा पाप पखालिन्छ भन्ने जनविश्वास रहेको छ ।

जेहोस नेपालमा विभिन्न धर्म सम्प्रदायले आ–आफ्नै तरिकाले माघी उत्सव मनाईरहँदा यसको महिमा श्रीबृद्धिमा ध्यान जानु उत्तिकै जरुरी छ । आ–आफ्नो संस्कृति सम्पदा संरक्षण गर्ने दायित्व सवैको भएकोले माघीलाई सम्पदा संरक्षणको अभियानको रूपमा लिनुपर्दछ ।