खोज

‘पर्वतका हिम नदी पानी र जीवनको आधार’ भन्ने नाराका साथ आज विश्व पर्वत दिवस मनाईदैछ ।

विश्व पर्वत दिवस मनाउँदै गर्दा हाम्रा पर्वतहरू काला पहाड बन्ने चुनौती बढेको छ । विश्वमा बदलिँदो जलवायु परिवर्तनको असर सोझै हाम्रा हिमाल र पर्वतहरूमा परिरहेका छन् ।

जसका कारण पर्वत अहिलेदेखि नै कालो पहाडको रूपमा देखापरिरहेका छन् । पर्वत बचाउने चुनौती बढ्दै गएको छ । नेपालका पर्वतहरूमा अव हिउँ होइन कि काला पहाड बन्ने खतरा देखिएको छ ।

यो दिवसको नाराले भनेजस्तो पर्वतका हिम नदी पहिले पानी र जीवनको आधार थिए । अहिलेपनि छन तर पानी र जीवनको आधार वनेका पर्वत भोलिको दिनमा त्यो अवस्थामा नरहने हो कि भन्ने चिन्ता बढेको छ ।

तसर्थ अवको दिनमा दिवसकै अवसरमा यो गंभीर विषयमा बहस र छलफल गर्ने समय आएको छ । अव ढिलाई नगरि पर्वत जोगाउने हो भने नेपालले संरक्षणका लागि आवश्यक तयारी सुरु गर्नैपर्दछ ।

हिउँ बिनाका पर्वतमा फेरी हिउँ भरिएको देख्ने अभिलाषा हामी सवैलाई छ । तर, जाडो सुरु भैसक्दा पनि पर्वतमा हिउँ देख्नै नपाईने अवस्था छ । अर्कोतर्फ नेपालमा पटक पटक गैरहने भूकम्पका कारण हाम्रा हिमालहरूको आधार हल्लिएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ ।

त्यसमाथि जलबायु परिवर्तनको असरले हिमाललाई प्रत्यक्ष प्रभावित गरेका छन् । हिमाली क्षेत्रमा पाइने वन्यजन्तु तथा वनस्पतिहरू लोप हुँदै गएको छ । हिउँ चितुवाको बासस्थान घटदोक्रममा छ ।

सरकारले हिउँचितुवा संरक्षणका लागि गणनाको काम सुरु गर्दैछ तर हिउँ चितुवा समेत घटिरहेको विगतमा देखिएका कारण अव पर्वतमात्रै होइन, त्यहाँ बसोबास गर्ने प्राणीहरूको संरक्षणको जिम्मेवारी लिनुपर्ने आवश्यता छ ।

त्यसो त नेपालले विगतमा भएको कोप सम्मेलनमा हिमाल संरक्षणको कुरा उठाउँदै आएको छ । नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्ना कुरा राखिरहँदा विश्व समुदायको ध्यान नेपालमा आकर्षित हुनु जरुरी छ ।

निश्चितरूपमा बढ्दो जलबायु परिवर्तनको असरबाट हिमाल बचाउनेतर्फ नेपालकोमात्र होइन सारा संसारकै ध्यान जानुपर्ने खाँचो छ । अवको दिनमा नेपालको पर्वतीय पर्यटनको विकास, साहसिक पर्यटनको संरक्षण र प्रवर्धन गर्न थप पर्वत खुलाउने भनिएपनि त्यसको वातावरणमा पर्ने असरका बिषयमा पनि सरकार सचेत बन्नुपर्ने आवश्यकता छ ।

पर्वत दिवस मनाउँदै गर्दा हाम्रा पर्वतमा कुनैपनि प्रकारको असर पर्न दिनु हुँदैन भन्नेतर्फ सचेत बन्नु जरुरी छ ।
विश्वका हिम श्रृंखलाहरू त्यसैपनि अहिले जलबायु परिवर्तनको चुनौतिसंग जुधिरहेको बेला अव विश्वको ध्यान नेपालका हिम श्रृंखला संरक्षणमा जानु जरुरी छ । वास्तवमा पर्वत नेपालको गौरव हो ।

विश्वले नेपाललाई हिमाल र पर्वतको पहिचानको रूपमा चिन्छ । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथामा पहिलो पाईला टेक्नेपनि नेपाली नै हुन । नेपालीले नेपालका हिम श्रृंखलामा अनेक विश्व रेकर्ड कायम गरेका छन् ।

नेपालीको पहाडसँग वा हिमालसँग वा पर्वतका चुचुरा र बेसीहरूसँग सदियौँदेखिको अन्योन्याश्रित सम्बन्ध छ । हाम्रो जीवन हिमाल र पर्वतसंग जोडिएको छ । नेपालको कूल भूभागको १५ प्रतिशत त हिमाली क्षेत्रले ओगटेको छ ।

त्यसैले पनि हामी विविधतामा धनी छौँ, हिमाली उत्पादनका विषयमा हामीले गर्व गर्न सक्ने थुप्रै विशेषता छन् । हिमाली जडीबुटीमा हामी विश्वमै धनी छौँ । तर यी सवै कुराले सम्पन्न भएपनि जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष असर हाम्रो पर्वतमा परेकोले चिन्ता उत्पन्न भएको छ ।

हाम्रा पर्वतलाई पर्वतकै रूपमा रहन दिने हो भने जलवायु परिवर्तनको असरबाट पर्वतलाई कसरी सुरक्षित वनाउन सकिन्छ भन्नेतर्फ अब ध्यान पुग्नु आवश्यक छ ।