खोज

पाल्पा ।

पाल्पाको रामपुरका रुद्र नारायण श्रेष्ठ अहिले सफल उद्यमीका रूपमा परिचित छन् । झिनीयाजस्तो परम्परागत परिकारलाई तीन दशकअघि व्यवसायिक रूप दिन थालेका उनले सुरुमा धेरै आलोचना सहनुपर्‍यो । तर आज उनको यही प्रयासले झिनीयालाई पाल्पाली पहिचानका रूपमा स्थापित गरेको छ ।

मगर समुदायमा तिहारको अवसरमा प्रयोग हुने झिनीयाको व्यवसायिक उत्पादन पहिलोपटक पूर्वी पाल्पामा सुरु भएको हो । चामलको पिठोबाट तयार हुने यो रोटी प्रकार अहिले हिन्दु परिवारका तिहार, पूजा र अन्य पर्वमा अपरिहार्य बनेको छ । तिहारमा झिनीयाको प्रयोग मात्र होइन, यसले स्थानीय परिवारका लागि आम्दानीको भरपर्दो स्रोत पनि बनेको छ । रामपुर र वगनासकाली गाउँपालिकादेखि तानसेनसम्म करिब १५० भन्दा बढी परिवार यो व्यवसायमा संलग्न छन् ।

 तनसेनका उद्यमी सबकास नापित भन्छन्, “कम लगानी र बढी आम्दानीका कारण महिलाहरू झिनीयाको उत्पादनमा बढी सक्रिय भएका छन्।” चामलको पिठो पकाएर मेसिनमा राखी सुकाइने झिनीयालाई विभिन्न आकारमा तयार पारिन्छ । बजारमा यसको मूल्य दर्जनका हिसाबले १५० देखि ५०० रुपैयाँसम्म पर्छ । यही व्यवसायबाट तानसेनकी शोभा श्रेष्ठजस्ता महिलाले आफ्नो परिवारको गुजारा चलाइरहेका छन् ।

झिनीयाको बजार अहिले पाल्पामात्र सीमित छैन । बुटवल, भैरहवा, पोखरा, चितवन र काठमाडौंसम्म यसको बिक्री बढेको छ । वगनासकाली गाउँपालिकाका उद्यमी गोकुल श्रेष्ठ वर्षभर उत्पादन गर्छन् । वार्षिक २५ लाख रुपैयाँसम्मको कारोबार हुने र पाँचदेखि आठ लाख रुपैयाँसम्म नाफा हुने उनले बताए । “उत्पादनभन्दा बढी चुनौती बजार व्यवस्थापनमा छ,” श्रेष्ठको भनाइ छ, “व्यापारीको मागअनुसार पठाउन अझै सजिलो भएको छैन।”

इतिहासमा झिनीयाको प्रयोग कहिलेदेखि सुरु भयो भन्ने ठ्याक्कै तथ्य फेला नपरे पनि यसको मूल पाल्पामै भएको मानिन्छ । पाल्पाकी चेलीहरू विवाहपछि अन्य जिल्लामा गएसँगै यो परिकारको सीप पनि फैलियो । तिहारको समयमा मात्रै पाल्पामा झिनीयाको बिक्री पचास लाख रुपैयाँभन्दा बढी हुने अनुमान व्यापारीहरूले गरेका छन् ।

रामपुरकी उद्यमी तेजकुमारी श्रेष्ठ भन्छिन्, “तिहारका बेला भाइटीकाको कोसेलीका रूपमा मात्र होइन, खाजापानीका रूपमा पनि झिनीयाको प्रयोग बढेको छ।” कुटीर उद्योगको रूपमा चिनिएको यो परम्परागत उत्पादन अझै आधुनिक प्रविधि र विद्युतिय मेसिनको प्रयोगसम्म पुग्न सकेको छैन । यद्यपि, व्यवसायीहरूका अनुसार यदि आधुनिकीकरण र बजार विस्तारमा ध्यान दिइयो भने झिनीयाले पाल्पाली उद्यमको अर्को सफलता गाथा लेख्नेछ ।