खोज

पाल्पा, १० साउन ।

जिल्लाको तिलोत्तमा मावि, दोभान कक्षा १० मा अध्ययनरत विद्यार्थी मञ्जु रानाले महिनावारी भएको बेलामा विद्यालय नछोडेको तीन वर्ष भयो ।

मस्याम मा.वि.मा अध्ययनरत कक्षा ९ की सुनिता दर्लामी पनि महिनावारी भएको समयमा विद्यालय नियमित आउन लागेको दुई वर्ष भएको बताउँछिन् ।

रामतुल्सी मा.वि.मा अध्ययनरत कक्षा १२ की १९ वर्षीय प्रमीला श्रेष्ठ नियमित महिनावारी भएको बेला विद्यालयमा पढाई नछुटाएको ५ वर्ष भएको बताउँछिन् ।

राना, दर्लामी र श्रेष्ठ जस्ता किशोरीहरू महिनावारीका समयमा विद्यालय छाड्नेको संख्या अत्यधिक थियो । सचेतनाको कमी, स्वास्थ्य तथा सरसफाइको कमी र मानसिक रूपमा हीनताबोध हुनु र सेनेटरी प्याडको व्यवस्था हुन नसक्दा विद्यालयमा पठन पाठन छाड्नु पर्ने बाध्यता रहेको उनीहरू बताउँछन् ।

महिनावारी भएको समयमा कुनै कुनैलाई अत्यधिक रक्त श्राप हुने हुँदा र सरसफाइमा ध्यान नदिँदा किशोरीहरू महिनावारीको समयमा अझै पनि विद्यालय आउन छाडने क्रम रोकिएको छैन ।

विद्यालय समुदायमा आधारित महिनावारी स्वच्छता सम्बन्धी नेपाल परिवार नियोजन सङ्घले सचेतनाको कार्यक्रम सँगै स्वास्थ्य कार्यक्रम सञ्चालन गरेका कारण महिनावारीका समयमा पनि किशोरीहरू नियमित रूपमा विद्यालय आउने गरेको शिक्षकहरू बताउँछन् ।

सचेतना र सरसफाइका कारणले महिनावारीका समयमा किशोरी मात्र होइन विद्यालयमा अध्यापन गर्न शिक्षिकाहरू पनि विद्यालयमा बिदा लिने गरेको एक शिक्षिकाले बताउँछिन् ।

विद्यालयमा सेनेटरी प्याडको व्यवस्था थिएन । आफैले घरै बाट ल्याएको प्याड फेर्ने ठाउँ पनि सुरक्षित नहुँदा महिनावारीको समयमा विद्यालय छाड्ने रहर भन्दा बाध्यता भएको शिक्षिकाहरू बताउँछन् । सामाजिक परिवेश पनि त्यस्तै नै थियो ।

पुरुषलाई छुन हुँदैन भन्ने प्रचलन आज पनि हटेको छैन । त्यसको प्रभाव पनि परेका कारणले थप समस्या भएको शिक्षिका कल्पना खनाल बताउँछिन् ।

परिवार नियोजन सङ्घको नेतृत्व, तत्कालीन समयमा जिल्ला विकास समिति, जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय र जिल्ला शिक्षा कार्यालयको सहयोगमा सचेतनाको कार्यक्रम सँगै वातावरण मैत्री प्याडको व्यवस्था सुरक्षित महिनावारी कप वितरण सँगै सरसफाइ जस्ता विषय र सुरक्षित शौचालयको निर्माण कार्य अभियानको रूपमा अगाडि बढेपछि किशोरीहरू विद्यालयमा महिनाबारीको समयमा नियमित आउने गरेको परिवार नियोजनका सङ्घका प्रबन्धक शोभाकान्त न्यौपाने बत्ताउँछन् ।

महिनावारी स्वच्छता सम्बन्धी विद्यालय समुदाय तहमा पुगेर सचेतना कार्यक्रम सँगै सडक नाटक प्रदर्शन सँगै किशोर किशोरी शिक्षा, विद्यालय तहमा वतृत्वकला जस्ता विषयमा धेरै पटक कार्यक्रम गरेपछि परिवर्तन आएको उनी बताउँछन् । ग्रामीण क्षेत्रमा चेतनाको कमीले गर्दा विद्यालय अनुपस्थित स्वाभाविक भए पनि शिक्षित वर्गमा समेत यसले नराम्रो सँग असर पारेको थियो ।

जब परिवार नियोजनको स्वयम सेवकले समुदाय तहमा पुगेर किशोरीहरूमा सचेतनाको सन्देश प्रभाव भएका कारण आज धेरै परिवर्तन भएको रामपुर नगरका नवदुर्गा मा.विका शिक्षक दिपेन्द्र भट्टराई बताउँछन् ।

किशोरीहरू महिनावारी भएका बेला विद्यालय छाड्नु नपर्ने भएको, घरै बाट प्याड बोक्न नपर्ने र प्याड कहाँ फल्ने भन्ने मानसिक दबाब नभएको विद्यार्थी रिमकला न्यौपाने बत्ताउँछिन् ।

तानसेन नगर पालिकाका प्रमुख सन्तोष लाल श्रेष्ठ भन्दछन् किशोरीहरूको यस्तो संवेदनशील समस्यालाई नगर सरकारले नियालेको र त्यही अनुरूप सहयोग पनि गरेको छ ।

रामपुर नगर सरकारका प्रमुख रमण थापा पनि परिवार नियोजन सङ्घको कार्यक्रमबाट प्रभावित भएका कारण विगतको परिस्थिति र अहिलेको परिस्थित र अवस्था निकै परिवर्तन भएको छ ।

गौरी शङ्कर मा.बिमा अध्ययनरत किशोरी भन्दछिन् । यौन तथा प्रजनन शिक्षाका विषयमा आफूले पाठ्यपुस्तकमा अध्ययन गरेको भन्दा पृथक् ज्ञान हासिल गरेको र स्वास्थ्य संवेदनशील प्रति आफ्नो उमेर समूहलाई निकै सचेत बनाएको उनी भन्दछिन् ।