खोज

पाल्पा, २४ जेठ ।

रिब्दीकोट गाउँपालिका खस्यौलीका सन्तोष घर्ती बारीमा लगाएको मकैका बोट फौजी किराले सखापै बनाउन लागेकोमा चिन्तित छन् । बोटमा दाना लागेपछि वन्यजन्तुले सखापै बनाउने बारीको मकै बोटलाई सानो छँदा नै अमेरिकी फौजी किराले सखापै बनाउन लागेपछि आफ्नो मेहनत र परिश्रम खेर जाने मात्र होइन वर्षभरी खाने अन्नको समस्या हुन लागेकोमा चिन्तित भएका छन् ।

सन्तोष कार्कीलाई मात्र यो समस्याले सताएको होइन, उनी जस्तै बगनासकाली गाउँपालिका पोखराथोकका बोमबहादुर कुमाल पनि सात रोपनी क्षेत्रफलमा लगाएको मकै एक दुई रातमै अमेरकी फौजी किराले सखापै बनाएकोमा टाउको समाउने बनाएको उनले बताए ।

दिनको समयमा मकै बोटमा केही नदेखिने रातकोे समयमा एकाएक किराले मकैको मुख्य भाग गुवो नै आक्रमण गर्ने र बोट सुक्दै जाने गरेको कृषकहरु बताउँछन् । जिल्लाको साना, ठुला फाँटहरुमा लगाइएको मकै बोटमा पनि गवारो लागेको देखिएको छ ।

खेतमा लगाइएको मकैमा गभारो र बारीमा लगाइएको मकैमा फैजी किराले गर्दा यस वर्ष उत्पादनमा ह्रास आउने वगनासकाली गाउँपालिका पोखराथोककी अगुवा कृषक सिता गैरे बताउँछिन् । “खेती गर्ने कृषकको कहिल्यै पनि सुख हुँदैन भनेको यही रहेछ, जब बोटमा दाना लागेर खाने बेला हन्छ, वन्यजन्तुले सताउन थाल्छ । बारीको पाटा भरी लगाएको मकै स्याहार्ने समय सम्म चार भागमा एक भाग मात्र रहन्छ”–उनले भनिन् । त्यसैमाथि सानो बिरुवामै अमेरिकी फौजी किराले नोक्सान गरिदिंदा निम्नवर्गीय किसानलाई निकै समस्या परेको उनले बताइन् ।

वाली उत्पादनको हिसावले पहाडी जिल्ला भएकाले मकै यहाँको मुख्य बाली हो । यहाँ उत्पादन भएको उन्नत जातको बिउ ठुलो परिमाणमा अन्य जिल्लामा निर्यात भएको छ । मकैमा गभारो लागे पनि स्थानीय सरकार बेखवर रहेको छ । अहिले अमेरिकी फौजी किराले पुरै मकै बिरुवा सखापै बनाउँदा सम्म स्थानीय सरकार र तिनका कृषि प्राविधिक समेत अनभिज्ञ रहेको निस्दी गाउँपालिका गल्घाका सन्तविर सारु बताउँछन् ।

यो किरा फौज तथा सेना जस्ता गरी ठुलो संख्यामा बथान आएका कारण यसलाई फौजी किरा भनिएको हो । यो अमेरिकामा उत्पत्ति भई अफ्रीका, भारत हुँदै नेपाल भित्रिएको हो । यो किरालाई यतिबेला यहाँको मौसम अत्यन्तै उपयोगी भएको छ । यो किरा विगत केही वर्ष यता देखिन लागेको कृषि प्राविधिकहरु बताउँछन् ।

कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख अरविन्द मणी त्रिपाठीका अनुसार यो प्रजातिका किरा दिनमा सुशुप्त हुने र जब सुर्यास्तपछि भोलि बिहान सुर्योदय अगाडि सम्म कृयाशिल हुने किरा हो । यसले हरियो मकैको गुवो नै खाने गर्दछ । यो किरा नियन्त्रण भनेको आकासबाट पानी आएपछि मात्र हो । खेतमा छरिएको मकैमा गभारोको समस्या भनेको कम पानी पर्नु हो । किरा नियन्त्रणको लागि कृषकहरुलाई विषादी प्रयोगका लागि सिफारीस गरिएको छ । यस वर्ष जिल्लामा २० हजार हेक्टर क्षेत्रफल बारीमा मकै खेती गरिएको छ भने खेतमा तीन हजार भन्दा बढी क्षेत्रफलमा मकै खेती गरिएको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ ।