खोज

‘स्वस्थ्यकर सुरुवात आशादायी भविष्य’ भन्ने नाराका साथ विश्व स्वास्थ्य दिवस सोमबार मनाइएको छ । यो दिवसको नाराले धेरै कुरा सम्बोधन गरेको छ । यद्यपि नेपालमा यो दिवस औपचारिकतामै सीमित बन्दै गएको छ । राम्रो स्वास्थ्य भयो भने त्यसले भविष्य पनि सुन्दर र राम्रो हुन्छ भन्ने सन्देश यो दिवसको छ । तसर्थ स्वास्थ्यलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुपर्दछ भन्ने यो दिवसको मूलमन्त्र हो । नेपालमा यो दिवस मनाएपनि अझैपनि धेरै नेपाली स्वास्थ्यको पहुँचबाट टाढा छन् । सुदूरपश्चिममा सिटामोल समेत नपाउने अवस्था छ । सवै नागरिकले जबसम्म समान स्वास्थ्यको पहुँच प्राप्त गर्दैनन तबसम्म यो दिवस केवल नारामै सीमित हुनेछ । दिवस मनाउनुको औपचारिकतामात्रै पूरा हुनेछ । सबै नागरिकले जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि आफूलाई आवश्यक पर्ने स्वास्थ्य सेवा आर्थिक कठिनाइको सामना नगरी प्राप्त गर्ने अवस्थाको सुनिश्चितता अवको पहिलो सर्त हुनुपर्दछ । विशेषगरी कमजोर आर्थिक अवस्था भएकाहरू स्वास्थ्य खर्चका कारण गरिबीमा पर्नबाट बचाउन पैरवी गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा यो दिवस मनाउनु जरुरी छ ।

अहिलेपनि विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) ले अझैपनि चार दशमलव पाँच अर्ब मानिसले आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्न नसकेको र दुई अर्ब मानिस स्वास्थ्य उपचारका कारण हुने खर्चले गर्दा आर्थिक कठिनाइको सामना गरिरहेको बताउँछ । यो दिवसले सबै नागरिकको स्वास्थ्य सेवामा पहुँच सुनिश्चित गर्न र आर्थिक कठिनाइ हुनबाट जोगाउन विश्वभरका सरकारलाई विभिन्न कदम चाल्न दिवसमार्फत आह्वान गर्नुपर्दछ । अनिमात्र यो दिवस मनाउनुको सार्थकता रहन्छ । नेपालको संविधानले हरेक नागरिकको स्वास्थ्य सेवामा पहुँच हुने ग्यारेन्टी गरेको छ तर व्यवहारमा छैन । नागरिकहरू प्रभावकारी स्वास्थ्य उपचार नपाएरै मनुपर्ने अवस्था छ । ठूलो रोग लाग्ने वित्तिकै मानिसले सवै सम्पत्ति बिक्री गरेरपनि नभ्याउने अवस्था छ । अतः सरकारले हरेक नागरिकको स्वास्थ्य उपचारको ग्यारेन्टी गर्नुपर्दछ । स्वास्थ्यमा हुने खर्चका कारण गरिबीमा पर्नबाट जोगाउने कानुन निर्माण र कार्यान्वयन गर्ने, आवश्यक स्वास्थ्य सेवाको व्यवस्थाका लागि पर्याप्त बजेट छुट्याउनेलगायत विशेष गरी कम आय भएका वा दीर्घकालीन रोग भएका व्यक्तिका लागि सेवा शुल्क घटाउने वा हटाउने विषयमा सरकारको ध्यान जाओस् । यसका लागि सरकारले आधारभूत स्वास्थ्य केन्द्र तथा अस्पतालको भवन निर्माण, सेवा विस्तार, औषधि एवं उपकरणको उपलब्धता तथा सेवा विस्तार, सुरक्षित प्रसूति प्रोत्साहन योजना, सामाजिक स्वास्थ्य बिमा, विद्यालय स्वास्थ्य नर्स कार्यक्रममा जोड दिनुपर्दछ ।

कुनैपनि अवस्थामा नागरिकको स्वास्थ्यमा पहुँच पुगोस भन्ने यो दिवसको सन्देश हुनुपर्दछ । स्वास्थ्य दिवस मनाउँदै गर्दा चिन्ताको कुरा के छ भने स्वास्थ्य विमातर्फ नागरिकको पहुँच घट्दै गएको छ । स्वास्थ्य बीमा बोर्डले स्वास्थ्य अहिलेसम्म देशभरका ३ सय ५६ पालिकामा मात्रै प्रथम सेवा विन्दु पुगेको जनाएको छ । प्रत्येक वर्ष बीमा नवीकरण नगर्ने बीमितहरूको संख्यासमेत बढ्दै गएको छ । आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा ६४ प्रतिशत बिमा नगर्ने रहेकोमा चालू आर्थिक वर्षको अहिलेसम्मको संख्या ५४ प्रतिशत रहेको छ । सेवाग्राहीहरूले एकचोटि बीमा गरिसकेपछि किन बीमा नवीकरण गर्दैनन् भन्नेबारे विश्लेषण गरेर समाधानको उपाय खोज्न जरुरी रहेको छ । दोहोरोपनाको कारण बीमितको यथार्थ विवरण प्राप्त गर्नसमेत कठिन भएको अवस्था छ । स्वास्थ्य बीमा गरेका बीमितहरूले स्वास्थ्य उपचार सेवा लिने क्रम बढ्दै गए पनि लक्षित वर्गभन्दा शहर र सुगम क्षेत्रका नागरिकले धेरै स्वास्थ्य उपचार सेवा लिने गरेको देखिएको छ । यसबाट के स्पष्ट हुन्छ भने अझैपनि दुर्गम क्षेत्रका नागरिक स्वास्थ्य सेवाको पहुँचबाट टाढै छन् । उनीहरूलाई स्वास्थ्य विमा र जटिल रोग लागेको अवस्थामा निशुल्क उपचारको व्यवस्था मिलाउनेतर्फ ध्यान दिनु जरुरी छ । होइन भने यस्ता दिवस आउनु र जानुको नागरिकलाई खासै सरोकार रहँदैन् । दिवस केवल औपचारिकताकै लागि मनाउने काम नगरौं ।