खोज

बुटवल, २७ कात्तिक ।
रूपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकाका खिमलाल पाण्डेयले तिहार सकिएको हप्ता दिनसम्म पनि भैलोको नाममा कमाउ धन्दा सञ्चालन भएको बताउँछन् । संस्कृतिलाई संरक्षण गर्नुपर्ने पर्वलाई विकृति तर्फ लैजानु दुःखद पक्ष हो । यसले समाजमा राम्रो सन्देह दिँदैन ।

“हाम्रो परम्परा अनुसार भैलो बढीमा चार दिन हो । त्यसपछि एकादशीमा कहीँकतै खेल्ने चलन हो तर अहिले त दिनरात चोक चोक खाली छैनन् । रातिमा बाटो नै बन्द गरेर भैलो खेल्ने नाममा पैसा उठाउने बिकृति बढेको छ । यसलाई नरोक्ने हो भने तिहार पर्वमा खेलिने भैलोको महत्व नै हराउँछ”– उनी भन्छन् । गााउँटोलकाहरूले मादल बजाएर भैलो खेल्ने, देउँसिरे गाउने चलन हो । त्यो पनि तिहारको अवसरमा । “यहाँ त तिहार सकिएको हप्ता दिन सकिदा पनि बाटो बाटोमा ठूला ठूला आवाजमा साउण्ड सिस्टम बजाएर नाच्न छाडेका छैनन् । यसले हाम्रो संस्कृतिको संरक्षण होईन संस्कृतिको अन्त्य गर्दछन्”–उनी भन्छन् ।

तिहार सकिएको हप्ता दिन बित्यो तर पनि चोकमा बज्ने साउण्ड सिस्टमको चर्को आवाजले धेरैलाई हैरानी बनाएको शिक्षक ईन्दिरा अर्यालको भनाइ छ । “संस्कार संस्कृति बचाउने हो भने पनि केही त्यस्तो आभाव छैन”– उनी भन्छिन्, “छाडा गीतहरूमा साना साना बाल बालिका नचाएको धेरै देखिन्छ । त्यसमाथि बाटो नै जाम छ । यो भनेको नितान्त पैसा कमाउने धन्दा हो । यसलाई रोकन सकिएन भने तिहार पर्वमा खेलिने देउसीको महत्व नै हराउँछ ।” भैलो तीन दिन र एकादशी पर्वको दिनमा खेलेर समापन गरिने चाड हो तर दिन दिनै हप्तैसम्म खेल्नु भनेको आर्थिक जोहोको उद्देश्य हो । यहाँ धेरै पैसा सामाजिक काम भन्दा पनि रमाईलोमा खर्च हुने गरेको छ । “त्यसैले हप्तौ सम्म भैलोको नाममा नाच देखाउनु राम्रो पक्ष होईन यसलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ”–उनी भन्छिन् । संस्कृतिको संरक्षणसँगै मनोरञ्जन गर्ने पर्व तिहार भएपनि अनावश्यक मानिसहरूलाई लामो समयमा सम्म तिहार पर्वको नाममा डिस्टर्व गर्नु राम्रो पक्ष नभएको गायिका कल्पना कुसुम बताउँछिन् । उनले पर्वलाई संरक्षण गर्न निश्चित समयमा मौलिक परम्परागत गीतमा नाच्नु स्वाभाविक भए पनि तिहार सकिएर सबै आ–आफनै काममा फर्किसकेपछि पनि तिहार भन्दै चोक चोकमा गीत बजाएर नाच्नु राम्रो पक्ष नभएको बताउँछिन् । “यसले हाम्रो समाजमा सकारात्मक सन्देश जान्छ भन्ने लाग्दैन”–उनी भन्छिन् ।

सिद्धबाबा मन्दिरका पुजारी ब्यास पुरुषोत्तम बस्यालले धार्मिक मान्यता अनुसार लक्ष्मीपुजा गरिसके पछि भाईपुजाको दिन सम्म भैलो खेल्ने धार्मिक मान्यता रहेको बताए । उनले तिहार पर्वमा यमराजलाई खुशी पार्नका लागि भैलो खेल्ने प्रचलन भए पनि आजभोली आर्थिक संकलनका लागि मात्र भैलो खेल्ने प्रचलन बढ्नु सकारात्क नभएको बताए । बस्याल भन्छन् “औषधीलाई पनि मात्रा मिलाएर खाए लाग्छ होइन भने विष बन्छ । त्यसैगरी देउसी भैलोको पनि मात्रा हुन्छ पछिल्लो समयमा मात्रा बढी देखिएको छ, यसले समाजमा राम्रो सन्देश जाँदैन ।”

यो वर्षको भाईटिका सकिएको हप्ता दिन बितिसक्दा पनि सडक चोकहरू नै बन्द गरे भैलो खेल्नेको संख्या कम भएको छैन । प्रत्येक चोकहरूमा बाटो नै बन्द गरेर ठुला ठुला आवाजमा गीत बजाउने र नाच्ने होडबाजी चलिरहेको छ । विशोष गरी युवा क्लव, विभिन्न संघ संस्थाहरूको सकृयतामा देउसी भैलो भन्दै नाच्ने गरेका छन् ।