खोज

बुटवल, ९ भदौ । हिन्दु धार्मिक ग्रन्थहरुमा भगवान गणेशको वर्णन पाउछौ । गणेश भगवानको उत्पत्तिदेखी पहिलो पुजा गर्नुको रहस्यहरु हामीले ग्रन्थहरुमा धेरैपटक सुनेका र पढेका छौ । भगवान शिव र पावर्तीको पुत्र गणेशलाई हरेक शुभ कार्य गर्दा पहिलो पुजा गर्ने परम्परा छ । बुटवलको पुरानो श्री ७ जल विनायक गणेश मन्दिर पनि धार्मिक र ऐतिहासिक महत्वकै कारण परिचित छ । नेवार समुदायको बाहुल्यता रहेको पारी बुटवलमा हरेक वर्ष भदौ तृतियको दिन गणेश मन्दिरमा पुजा र भोलीपल्ट जात्रा निकाल्ने गरिन्छ ।

सास्कृतिक रुपमा धनि मानिएको पारी बुटवलबासीहरु हरेक पर्व र चाड भब्य रुपमा मनाउने गर्दछन । शुक्रबार अबेर रात्रीमा गणेश रथयात्रा निकालिएको छ । धार्मिक मान्यता अनुसार भदौ तृतियको दिन गणेश मन्दिरमा जाग्राम बस्ने र भोलिपल्ट गणेशको जात्रा निकाल्ने प्रचलन अनुसार कार्यक्रम गरिएको जलबिनायक गणेश मन्दिर ब्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष सुवेन्द्र श्रेष्ठले बताए । ‘विहिबार भजनकृतन गरि जाग्राम बस्यौ र शुक्रबार रथ यात्रा निकाल्यौ ।’—उनले भने । रथयात्रालाई घरदैलोबाट दर्शन गर्ने र पुजा गरिन्छ । गणेशको मुर्तिलाई रथमा राखेर नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन पुरानो हो । विगत लामोसमय देखि गणेश रथयात्रा निकालिदै आएको उनले बताए ।

रथयात्रा मन्दिर परिसरबाट निस्केर गढिटोल, लायन्स आँखा अस्पताल परिक्रमा गरेर पुनः मन्दिरमा आएर समापन गरिन्छ । धर्म संस्कृति र संस्कारलाई जीवन्त राख्ने सहर बटौलीमा गणेश जात्रासंगै लाखे नाच समेत निकालिनु प्रसंशनीय काम भएको ईतिहासविद् देबेन्द्रराज शाक्य बताउछन । बुटवललाई सास्कृतिक नगरको रुपमा जिवन्त बनाउन यस्तै धर्मसंस्कृतिलाई निरन्तरता दिनुपर्ने उनको सुझाव छ ।

यस्तो छ किवदन्ती

बुटवलमा श्री ७ जल विनायक गणेश जात्रा चलाउन लागेको लामोसमय भएको छ । करीब ढाई सय वर्ष पहिले जल बिनायक स्वयंउत्पत्तिमान भएको मानिन्छ । सो समयपछि नै यहा जात्राको शुरुवात भएको हो । कदम चोकका गणेश बहादुर श्रेष्ठले सबेरै तिनाउ नदीमा स्नान गदर्थे । मंगलबारको दिन एक दिन उनि नुहाउने क्रममा तिलोत्तमा नदीमा उनको टाउको पथ्थरमा ठोक्कियो । नदीबाट निकालेर हेर्दा गणेशको मुर्ति देखे । उनले नै हालको जलबिनायक मन्दिरमा मुर्ति स्थापना गरेका थिए ।

प्रत्येक वर्ष चतुर्थीमा गणेश रथ यात्रा निकाल्न थालियो । विशेष गरि तृतियमा भजन गर्ने, जाग्राम बस्ने र अर्को दिन जात्रा निकाल्ने प्रचलन रहेको छ । गणेशको सुढको आधारमा पुजा गर्ने फरक प्रचलन रहेको पाउछौ । यहा रहेको गणेश दाहिने सुढ भएको उग्र रुपको गणेश मानिन्छ । जसलाई भोगका रुपमा समयवजी, छोयला, एैला, हलुवा चढ्छ । यहाँ नेवार पुजारीबाट दैनिक पुजापाठ गरिन्छ । जलबिनायक गणेश मन्दिरको धार्मिक महत्व छ । यहाँ विभिन्न स्थानबाट भाकल पुरा भएकाहरु भोग चढाउन आउछन । हरेक काम पूरा गर्न गणेशलाई भाकल गर्ने गर्दछन ।
जलबिनायक गणेश मन्दिर ब्यवस्थापन समितिका कोषाध्यक्ष सहनसिल श्रेष्ठले मन्दिरकै नाममा जग्गामा पुर्वाधार निर्माण भएको बताए ।

चन्दादाताहरुको सहयोगमा ट्रष्ट निर्माण गरिएको छ । स्थानिय पालिकाबाट निरन्तर सहयोग हुदै आएको उनले बताए । मन्दिरको वर्तमान स्वरुप निमार्ण बिस २०५१ सालमा सुर्य प्रसाद प्रधान नगरप्रमुख हुदा भएको हो । यसैगरि भर्खरमात्र पालिकाबाट बाद्यबादन सहयोग पाएपछि प्रत्येक मंगलबार भजनकृतन गरिदै आएको छ । मन्दिरको अक्षयकोषसमेत स्थापना गरिएको उनले बताए ।