खोज

सल्यान, ८ जेठ । हाम्रा पूर्बजहरूको कडा मेहनत र पसिनाले सृजना गरेका विभिन्न मौलिक कला संस्कृति, भाषा, भेष, भूषा, परम्परा, चाडपर्ब हाम्रा पहिचान र गौरव हुन् । तर यस्ता गौरव र पहिचानका धरोहरहरूलाई हामीले जानी या नजानी दिन दिनै बिर्सदै जाने क्रम बढिरहेको छ ।
पछिल्लो पुस्ताले अनुसरण गर्न नसक्दा सल्यानमा परम्परागत रूपमा चल्दै आएका पुरानो सँस्कृती लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ । मेला पूजाआजा बिवाह र विभिन्न पर्वमा नाचिने पुराना मौलिक नृत्य र गितहरू अहिले सल्यानमा हराउदै गएका छन् । सल्यानका हरेक मेला र पर्वमा नाचिने लहरे नाच पनि अहिले इतिहास बन्दै छ । यद्यपि सल्यानमा भने महिलाहरू लहरे नाचको संरक्षणको प्रयासमा छन् ।

सल्यान चिन्नेखर्कका महिलाहरू पश्चिम नेपालमा चर्चित लहरे नाचको संरक्षणमा जुटेका हुन् । केही समय अघि जिल्लाको छत्रेश्वरी गाउँपालिका वडा नं १ को वडा अध्यक्षकप उद्घाटन समारोहमा डाँफे महिला समूहमा आवद्ध महिलाहरूले लहरे नाच प्रस्तुत गरे । समूहकी अध्यक्ष गुप्ता वली भन्छिन्, ‘पहिले पहिले गाउँघरमा लहरे नाच खुबै नाच्दथे, तर पछिल्लो समय यो नाच हराउँदै गएको छ । हामीले नाँच्न र केही रूपमा भएपनि संरक्षण गर्न सकिन्छ की भनेर सानो प्रयास गरेका छौँ ।’

छत्रेश्वरी–१ को डाँफे महिला समूहका महिलाहरूले आफ्नो गाउँघरमा हुने पूजा, विवाह लगायतका शुभकार्यमा लहरे नाच्ने गरेका छन् । ‘हामीले महिला समूहमा छलफल पनि गर्याैँ । लहरे नाच संगै अन्य लोप हुन लागेका कला संस्कृती संरक्षणका लागि थोरै भएपनि काम गर्नुपर्छ भन्ने लागेर बुवाबाजेहरूले नाचेको देखेर सिक्दै अघि बढेका छौँ’, अध्यक्ष वलीले भनिन् ।

पश्चिमेली मूलुकका संगीतको तुलनामा हाम्रो कला संस्कृति सभ्य र भरपुर मानिन्छन् । र मनोरञ्जनका लागि पनि हाम्रा कलासंस्कृती कम छैनन् । लहरे नाचको एकै समूहमा सासुससुरा, छोरी ज्वाइँ मज्जा संग अटाउन सक्छन् । चाहे जुनसुकै जात र वर्गको किन नहोस्, कुनै अश्लीलता देखिदैन लहरे नाचमा । लहरे नाचले सामाजिक मुल्यमान्यतालाई बाँधेर राखेको छ । यद्यपि समयको परिवर्तन सँगै आएको परिवर्तनले यस्ता गीतहरू ओझेलमा पर्दै गएका छन् । नयाँ नयाँ प्रविधिसंगै युवा पिढिमा आएको विकृतिले पनि पुरानो सस्कृतिमा परिवर्तन आएको धेरैको बुझाइ छ । नयाँ पिढीले यस प्रकारका साँस्कृतीक विधालाई सम्हाल्न नसक्दा पुराना मौलिक परम्परा बोकेका यस्ता साँस्कृतीक बिधा ओझेलमा पर्दै गइरहेका छन् । तर पनि समय छंदै लहरे नाचको महवलाई बुझेर यसको संरक्षण र विस्तारमा लाग्नुपर्छ भन्ने आफ्नो कर्तव्य सम्झेर लहरे नाच सिक्दै गरेको डाँफे महिला समूहमा आवद्ध चिन्नेखर्ककी १८ वर्षीया चन्द्रमा घर्ती मगर बताउँछिन् । ‘हामी समूहमा आवद्ध छौँ । सबैले ड्रेस पनि बनाएका छौँ । लहरे नाच संरक्षण गर्नुपर्छ भन्ने लागेर म पनि सिक्दै छु,’ उनले भनिन् ।

विभिन्न गाउँ टोलमा गठन भएका महिला समूहहरूले साउण्ड सिस्टममा रेर्कडेट गीत बजाएर नाच्ने गरेकोमा छत्रेश्वरी गाउँपालिकाका कतिपय महिला समूहहरूले आफै मादल लगाएतका बाध्यवादन सामग्री बजाउँदै, आफै गित गाउँदै कला संस्कृती संरक्षणमा अग्रसर बनेको देख्न सकिन्छ । मौलिक लोक कलासंस्कृती संरक्षणका लागि वडा तहबाट आफूहरूले सक्दो प्रयास गरिरहेको छत्रेश्वरी–१ का वडा अध्यक्ष प्रकाश हमाल बताउँछन् । यहि जेठ १० गते आफ्नो वडामा स्थानीयस्तरका लोकसंस्कृती प्रवद्र्धनका लागि कार्यक्रम आयोजना गरिएको र यस कार्यक्रमबाट मौलिक संस्कृती संरक्षणमा लागेकाहरूलाई प्रोत्साहन हुने उनको अपेक्षा छ ।à