खोज

बुटवल, १५ भदौ ।

बुटवलका नेवार समुदायले पितृको सम्झना गर्दै सांस्कृतिक पर्व गाईजात्रा मनाईएका छन् । वर्षदिनभरिमा मृत्यु भएका आफन्तको सम्झनामा झाँकी निकालेर भजन गाउदै नगर परिक्रमा गरी शुक्रबार गाईजात्रा (सापारु) मनाईएका हुन् ।

नेवा सेवा समिति बुटवलको आयोजनामा संस्थाको देविनगरस्थित भवनबाट सामूहिक रुपमा सपारु निकालिएको थियो । मृतकका परिवारका सदस्यहरु भगवान र जोगीका भेषमा सजिएर भजन गर्दै मिलनचोक, पारी बुटवल, निमचोक हँुदै जनविनायक मन्दिर पुगेका थियो । नेवारी परम्परा र संस्कार जगेर्ना गर्ने उद्देश्यका साथ संस्थाबाट विगत लामो समयदेखि सपारु निकाल्दै आएको समितिका अध्यक्ष चिरञ्जीवी श्रेष्ठले बताए ।

नेवारहरूको मौलिक पर्व र विशेष महत्व राख्ने हुदा यसको संरक्षणका लागि आफुहरुले संस्थागत रुपमा काम गर्दै आएका उनले बताए । वर्षदिनभित्र मृत्यु भएका समितिका सदस्यहरुको परिवारबाट जात्रा निकालिएको उनले बताए । जात्रा बुटवलको पुरानो ऐतिहासिक मन्दिर जलबिनायक पुगेर समापन भएको थियो ।

समितिका सचिव लक्ष्मण श्रेष्ठले सामूहिक रुपमा चाडपर्व मनाउने परम्पराको राम्रो थालनी भएको बताए । यस क्षेत्रका नेवार समुदायबीचमा एकता ल्याउने र आर्थिक रुपमा समेत मितब्ययी बनाउन मद्दत मिलेको उनले बताए ।

गाईजात्राका दिन नेवार समुदायमा पितृगणको सम्झनामा गाईको रूप धारण गरी भजनकिर्तनका साथ नगर परिक्रमा गर्दै देवालय पुग्ने र फर्किएर घरमा आई विसर्जन गर्ने परम्परा छ । यसरी नगर परिक्रमा गर्नाले मृत्यु भएका व्यक्तिहरू गाईको पुच्छर समाई वैतरणी पार हुन्छन् भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ । साँस्कृतिक रुपमा धनि मानिने नेवार समुदायमा वर्षभरि नै धेरै चाडपर्वहरु मनाउने गर्दछन् । गाईजात्रालाई सापारु भनेर पनि मनाउने गरिन्छ । दिवङ्गत भएका आफन्तको सम्झनामा निकालिने गाईजात्रामा सहभागी बासा, जोगीसहितलाई दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दहीका साथै अन्न र द्रव्य दान गर्ने चलन रहेको छ । जुन कामको ब्यवस्थापन सामुहिक रुपमा समाजले गर्दै आएको छ ।

नेपाली समाजमा गाईजात्रा व्यंग्य गर्ने दिनको रुपमा समेत परिचित छ । ऐतिहासिक प्रमाण अनुसार पुत्रशोकले विहृवल भएकी आफ्नी रानीलाई दुनियाले पनि यस्तै शोक व्यहोर्नुपर्छ भन्ने देखाउन मध्ययुगका राजा प्रताप मल्लले जनतालाई आ–आफ्नो मरेका व्यक्तिका नाममा गाईजात्रा निकाली सहर परिक्रमा गराउनु भनी आज्ञा दिएको र यतिले पनि रानीको मन शान्त हुन नसकेकाले विभिन्न प्रकारका प्रहसन तथा व्यङग्यात्मक कार्यक्रम पनि गराउने आदेश दिएअनुरूप सो प्रचलन चलेको हो भन्ने जनविश्वास रहेको छ । यसै बेलादेखि प्रचलनमा आएको गाईजात्रा हनुमानढोकास्थित राजप्रासाद भएर जानुपर्ने प्रथा अझै पनि जारी छ ।

भिडियो सामग्री

आफन्तको सम्झना: भगवान र जोगीको भेषभुषामा सजिएर नगर परिक्रममा गर्दै स्थानीय मृतकका आफन्तहरु बालबालिकाहरु । तस्विर : स्वस्तिक श्रेष्ठ