खोज

पाल्पा, १० भदौ ।

तिनाउ गाउँपालिका मस्यामकी डिल कुमारी दर्लामी तन्नेरी अवस्थामा पुराना तथा मौलिक गितहरु गाउने महिला हुन् । आफुसंगै मेला पर्व, उत्सव, समारोहमा गित गाउन पर्दा आफ्नै गाउँ आफ्नै जोडी भएको बताउने दर्लामी आज पनि पुराना र मौलिक गित भनेपछि हुरुक्क हुने बताउँछिन् ।

सानै उमेरमा रिब्दिकोट गाउँपालिका भैरवस्थानबाट घरजम गर्न पुगेकी दर्लामीको माइती गाउँमा समेत गित गाउने साथीहरु थिए । आफ्नै जोडी सबैले त्यतिबेला पनि पुराना र मौलिक गित गाएरै सबैलाई मोहित बनाएका २, ४ वटा गितहरु अझ पनि आफ्नै मानस पटलमा ताजा रहेको बताउँछिन् ।

गित संगित कसलाई पो मन नपर्ला, पुराना पुराना गितहरु तथ्यमा आधारित हुन्थे । भगवान सम्झेर गाउने प्रचलन थियो । गाउँमा मगर समुदायले मनाउने ठुलो नाच होस् या झ्याउरे, तीजको गितमा समेत धार्मिक हुन्थे । माया पिरतीका गित सभ्य र शिष्ट भाषामा हुन्थे । त्यही नै रमाइलो हुन्थ्यो । पुराना पुराना गित र समयलाई सम्झदा आजभोलि सपना जस्तै लाग्ने दर्लामीको साथी मिना कार्की बताउँछिन् ।

सानो उमेर हुँदा आमाको हात समाउँदै मामाघर गयो, तामा, बोडीको तरकारी, खाजा खायो अनि बेलुका वल्लो पल्लो घरका माहिलाहरु जम्मा भएर गित गाउने चलन थियो । त्यतिबेला गाउने गित र भाका अहिलेको नयाँ पुस्तालाई थाहा नै छैन । “त्यतिबेला पनि रमाइलो गर्ने प्रचलन अहिले भन्दा धेरै थियो । मादल पनि महिलाहरुले नै बजाउँथे । तीजको गितमा पुरुषको स्वर सुनिदैन थियो”– उनले भनिन् । तीज हिन्दु धर्मावलम्बी महिलाहरुको मुख्य पर्व हो । पहिले पहिले पनि महिलामाथि हुने दमन शोषण, विभेदलाई शब्दमा उनेर प्रस्तुत गर्दा सुन्नेहरुका पनि आँखा रसाउँथे । त्यसैगरी कुनै घटना वा दुर्घटनालाई शब्दमा उनेर तीजको भाकामा प्रस्तुत गर्ने चलन थियो । त्यतिबेलाको तुलनामा आजभोलि विकृती नै फैलिएको पुरानो पुस्ताकी कमला ज्ञवाली बताउँछिन् ।

पहिले त जनै पूर्णिमाबाट टोल छिमेकका महिला दिदी बहिनीहरु जम्मा भएर गित गाउने चलन थियो । अहिले जस्तो थिएन । यसलाई धार्मिक महत्व कायम राख्दै भगवान श्री कृष्णको न्वारन भएको दिनको प्रतिकका रुपमा कृष्ण सम्बन्धी गितहरु गाइन्थ्यो । तीजको दिन भगवान शिवको पुजा गर्ने हो । ऋषि पञ्चमीका दिन सप्तऋषिको पुजा गर्ने हो । त्यसरी तीज पर्व मनाएकी तानसेन बजारकी विमला नेपाल आजभोलि पर्व मनाउने प्रचलनसँगै पर्व मनाउने तरिका परिवर्तन भएको बताउँछिन् । सांस्कृतिक पर्वका रुपमा मनाइने पर्व हो तीज । हाम्रो सभ्यता र संस्कृतिलाई विकृतीले नराम्रोसँग प्रभावित बनायो । आजभोलि बजारमा खोलिएका पाटी प्यालेसमा दर खाने, माछा मासु बिना दर नहुने, गित पनि पुरुषले गाउन थाले । गित पनि पश्चिमेली संस्कृतिको शैलीमा गयो । साउने संक्रान्तीको दिनबाट बजारमा आएका गितहरु बजाउन सुरु भयो । “बेलुका दिदी बहिनी जम्मा भएर गित गाउने चलन नै हरायो”– उनले भनिन् ।

आधुनिक विकासको क्रमसँगै सांस्कृतिक पर्व मनाउने तरिकामा परिवर्तन भयो । पश्चिमी संस्कृति भित्रिएसँगै तीज पर्वलाई नराम्रोसँग प्रभावित बनायो । विवाहित महिला तीज पर्व मनाउन भनेर माइत जाने हो । महिलाहरुका लागि यो पर्व पुनर्मिलनको अवसर पनि हो । तर पछिल्लो समयमा पुरानो संस्कृति नै हरायो । जव हाम्रो मुलुकलाई धर्म निरपेक्षता बनाइयो, त्यसैबाट विकृती आयो र संस्कृति हराएको संस्कृतिका जानकारहरु बताउँछन् ।

भाषा परिवर्तन भएसँगै विभिन्न वर्ग समुदायका महिलाहरुले यो पर्व मनाउने स्वरुप उस्तै भएपनि तरिका फरक थियो । पहिला त जव मुलुकमा सशस्त्र द्वन्द्वको थालनी भयो । तव यो पर्वमाथि आक्रमण सुरुवात भएसंगै विकृतीको थालनी भएको संस्कृती सम्बन्धी जानकारहरु बताउँछन् ।

भाद्र कृष्ण अष्टमीको दिन त्रेता युगमा भगवान श्रीकृष्णको जन्म भएको दिनलाई पनि उत्तिकै सम्मान पुर्वक मनाउने चलन थियो । यो पर्वलाई पनि मौलिक रुपमा मनाउने पुराना पुस्ताहरु आज पनि छन् । पुराना पुस्ताले आजभोलि मनै नपराए पनि नयाँ पुस्ताले बनाएको बाटोमा हिंड्नु परेको छ । तर आत्माले अहिलेको तौर तरिकालाई स्वीकार्न नसक्ने पुराना पुस्ताको भनाई रहेको छ ।