खोज

गुल्मी, २३ भदौ ।

गुल्मी जिल्लाको मालीका मन्दिरको ठूलो महत्व हुँदाहुँदै पनि प्रचार प्रशारको अभावमा यतिवेला ओझेलमा परेको छ । धार्मिक एवंं ऐतिहासिक महत्व बोकेको मालीका मन्दिरको महत्व थप रोचक छ । यसको रोचक र विषेश महत्वको पक्ष भनेको यो मन्दिरमा बर माग्दा चिच्याएर माग्नु पर्दछ ।

गुल्मीको मुसिकोट नगरपालीका ६ अन्तर्गत कुर्घा स्थीत मालीका मन्दिर नेपालको चर्चित धार्मिक स्थल मध्येमा पर्दछ । नेपालको उच्च कोटीमा रहेका धार्मिक स्थलहरू मध्ये बेग्लै महिमा र पहिचान भएकै कारण यहाँ विषेश पर्वहरूमा श्रद्धालुहरूको ठूलो घुइँचो लाग्ने गर्दछ ।

यस मन्दिरमा दर्शन एवं पूजाआजाका लागि गुल्मी लगायत अर्घाखाँची, बाग्लुङ, प्युठान, बुटवल लगायत काठमाडौसम्मका श्रद्धालुहरू आउने गर्दछन् । मालीका मन्दिरमा वर मागे र भाकल गरेपछि मनले चिताएको कुरा सबै पुरा हुन्छ भन्ने जनविश्वास छ । मालीका भगवतीले कान कम सुन्ने भएका कारण यहाँ बर माग्दा चिच्याएर बर माग्नु पर्ने प्रचलन रहेको छ । यस मन्दिरमा कुनै पनि वर मागी भागल गरेपछि मनोकामना पुरा हुने विश्वासले गर्दा मन्दिर पुग्ने जोकोेहीले पनि भाकल गरेपछि परेवा उडाउने र बली दिने प्रचलन छ ।

मन्दिरमा पुग्ने मानिसहरूले फरक फरक प्रकारका वर माग्दछन । कोही वैदेशिक रोजगारमा जान पाऊ, कोही सेनामा भर्ती हुन पाऊ, जागिर खान पाऊ, लोकसेवा पास गर्न पाऊ, सन्तान नभएको भए चाँडै सन्तान जन्मियोस जस्ता अनेकौ वर माग्ने गर्दछन् । मन्दिर नजिकैको ठूलो चट्टानबाट निस्किएको पानीको मुल यस मन्दिरको थप आकर्षक मानिन्छ । सानो पानीको कुण्डमा तैरीरहेका रङ्गिविरङ्गी माछाहरूको दृश्यले त्यहाँ पुग्ने श्रद्धालुहरूका मन लोभिन्छ । यहाँ मानिसहरू बैकुण्ठ चतुर्दशी र कार्तिक शुक्ल चतुर्दशीको दिन हजारौं मानिसहरूको घुँईचो लाग्ने गर्दछ । तर प्रचार प्रसारको अभावमा आजभोली यो क्रम विस्तारै विस्तारै कम हुँदै जान थालेको मन्दिर व्यवस्थापन समितिका संचालक ज्ञानहरी सापकोटाले बताएका छन ।

स्थानीय जानकारहरूका अनुसार यसको उत्पति आज भन्दा करीब ५ हजार वर्ष अगाडि भएको भन्ने किंवदन्ती छ । हालको मालिका क्षेत्रमा किम्मु, वर र सिमलका रुखहरू रहेको र तिनै रुखको फेंदमा माल्या श्री नामका ऋषिले तपस्या गरेको भन्ने भनाई छ । वन जंगल प्रशस्त भएका कारण त्यहाँ जंगली जनावरहरू र चराचुरुङ्गीको वासस्थान रहेको थियो । त्यसैको नजिकै पानीको मुहान रहेकोमा कालान्तरमा उक्त मुल सुकेपछि पानीको अभावमा वन्यजन्तु र जीवजन्तुहरू छटपटाउन थालेछन् । पानीको हाहाकार भएपछि त्यसै समयमा देवी प्रकट भएर वरदान माग भन्दा माल्याश्री ऋषिले पानीको अभावले प्राणीहरूले दुःख पाएको पुकार गरेपछि देवी मालीका भगवती प्रसन्न भएर मन्दिर परिशरमा जलकुण्ड निकाली जीवन रक्षा गरेको भन्ने पौराणिक मान्यता छ ।

अर्काेतर्फ श्री स्वस्थानी व्रत कथामा पनि शक्ति पीठको रूपमा मालीकाको वर्णन गरिएको पाईन्छ । सायद त्यसै भएर होला श्रावण महिना र माघ महिनामा यहाँ बली दिन पाइँदैन । पर्यटकीय दृष्टीकोणले पनि यस मन्दिर महत्वपुर्ण स्थानमा रहेको छ । मन्दिर नजिकै रहेको स्वाँरा होमस्टे पनि छ । स्थानीय नगरपालिकाले यसको संरक्षण र संबद्र्धनमा लगानी गरेको छ । तर मन्दिर व्यवस्थापनका लागि आवश्यक सहयोग अझै पुग्न नसकेको बताईएको छ । यस्ता प्रकारका धार्मिक एवं पर्यटकीय स्थलहरूको संरक्षण, संवद्र्धन र विकासका लागि स्थानीय तहदेखि प्रदेश एवं संघीय सरकारको अझै ध्यान पुग्न नसकेको स्थानीयहरूको गुनासो छ ।